Son güncelleme: 25 Eylül 2026 -

Tarık Çelenk ile Sağduyu (117): Asya merkezli bir dünya düzeni mümkün mü? | Ayşe Zarakol anlatıyor

26 Eylül 2026 Cumartesi

Tercih edilen kaynak olarak ekle

İSTANBUL (Medyascope) – Sağduyu’nun bu bölümünde Tarık Çelenk’in konuğu Prof. Ayşe Zarakol oldu. Zarakol, Asya ve Avrasya modernleşmesini, Rusya, Osmanlı ve Çin’in tarihsel gelişimlerini ve Batı merkezli tarih anlatısının sınırlarını değerlendirdi.

Prof. Ayşe Zarakol, Asya modernleşmesini ve Asya merkezli bir dünya düzeni ihtimalini değerlendirdi. Zarakol, modernleşmenin yalnızca Batı Avrupa üzerinden okunamayacağını belirterek, farklı coğrafyalarda benzer tarihsel süreçlerin farklı sonuçlar doğurduğunu söyledi.

“Rusya’nın 18. ve 19. yüzyıldaki şartları Osmanlı’dan farklıydı”

Zarakol, Rusya ile Osmanlı arasındaki temel farklardan birinin iki imparatorluğun aynı dönemdeki ekonomik ve jeopolitik konumları olduğunu söyledi. Rusya’nın 18. ve 19. yüzyıllarda doğuya doğru genişlediğini, Osmanlı’nın ise aynı dönemde toprak kayıplarıyla karşı karşıya kaldığını belirtti.

Zarakol, Rusya’nın 20. yüzyıldaki sanayileşme hamlesinde devlet kaynaklarının önemine dikkat çekerek şöyle dedi:

“Rusya’nın daha çok benzeyeceği yer bence Amerika. Hem 18. ve 19. yüzyıl şartlarıyla hem de 20. yüzyıldaki sıçramasıyla. Zaten Rusya için, Sovyetler Birliği için asıl sıçrama 20. yüzyılda gerçekleşiyor. Tabii ki orada otoriterliğin payı var ama aynı zamanda devlet kaynaklarının çok daha geniş olması da önemli. 20. yüzyılda Asya’nın diğer yerlerine göre çok daha geniş kaynaklara sahip olması söz konusu. Böyle bir sıçrama yapabilmek için bu tür kaynakların olması gerekiyor. O kaynakların belli alanlara yatırılması gibi bir durum var.”

“Rusya’nın daha çok benzeyeceği yer bence Amerika. Hem 18. ve 19. yüzyıl şartlarıyla hem de 20. yüzyıldaki sıçramasıyla. Zaten Rusya için, Sovyetler Birliği için asıl sıçrama 20. yüzyılda gerçekleşiyor. Tabii ki orada otoriterliğin payı var ama aynı zamanda devlet kaynaklarının çok daha geniş olması da önemli. 20. yüzyılda Asya’nın diğer yerlerine göre çok daha geniş kaynaklara sahip olması söz konusu. Böyle bir sıçrama yapabilmek için bu tür kaynakların olması gerekiyor. O kaynakların belli alanlara yatırılması gibi bir durum var.”

“Doğu’yu anlamak için Batı’yı daha iyi bilmek yetmiyor”

Zarakol, Batı’nın son dönemde Doğu’yu anlamaya yönelik ilgisinin arttığını ancak yüzyıllardır süren Batı merkezli tarih anlatısının bunun önünde önemli bir engel oluşturduğunu söyledi:

“Biz Batı tarihini çok iyi biliyoruz. Onlar ise en basit şeylere bile aşina değiller. Ama aynı şey bizim için de geçerli. Biz de Doğu tarihini aslında bilmemiz gerektiği şekilde bilmiyoruz. Batı merkezci tarih anlayışının bütün Doğu üzerinde bir etkisi var. Biz de Doğu tarihini daha iyi bilmeliyiz. Ama bu, ‘Doğu daha iyi’ anlamına gelmiyor.” googletag.cmd.push(function() { googletag.display('inline_ad'); });

“Biz Batı tarihini çok iyi biliyoruz. Onlar ise en basit şeylere bile aşina değiller. Ama aynı şey bizim için de geçerli. Biz de Doğu tarihini aslında bilmemiz gerektiği şekilde bilmiyoruz. Batı merkezci tarih anlayışının bütün Doğu üzerinde bir etkisi var. Biz de Doğu tarihini daha iyi bilmeliyiz. Ama bu, ‘Doğu daha iyi’ anlamına gelmiyor.”

Asya Avrasyacılık ve Avrasyacılar Çin Osmanlı İmparatorluğu ve Osmanlılar Rusya tarih

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Medyascope'u Google Haberler üzerinden takip edin

Medyascope'un mobil uygulamasını indirin

Cevat Düşün yazdı – Sümerler Öncesi Mezopotamya (5): Halaf Kültürü

Kremlin’i araştırmanın bedeli sürgün oldu: İki Rus gazeteciden 800 sayfalık Putin biyografisi

Rusya seçimlerinde sürpriz yok, muhalefetin dışlandığı yarıştan Putin’in partisi güçlenerek çıktı

Tarık Çelenk / Diğer içerikleri

Tarık Çelenk yazdı: Kurtlar Vadisi komünitesi

Tarık Çelenk ile Sağduyu (116): Sicilya’daki İslam entelektüel etkisi Avrupa’yı nasıl aydınlattı?

Tarık Çelenk yazdı: Kürt çözümü nasıl toplumsallaşabilir?

Tarık Çelenk yazdı: Kürt sorununun çözümü toplumsallaşmazsa?

Tarık Çelenk yazdı: Kolektif bir narsizm, milliyetçiliğin ahlak eşiği

Tarık Çelenk yazdı: Hafızlık, beyaz ve dindarlar

Haftanın en popüler içerikleri

Cevat Düşün yazdı | Sümerler öncesi Mezopotamya (4): Ubeyd kültürü

Manisa’da okul saldırısı: 2’si ağır 11 kişi yaralandı

Netanyahu’yu protesto eden Susan Sarandon ve Hannah Einbinder gözaltına alındı

Takipçi sayısı 12 milyon olan 194 hesaba erişim engeli getirildi

Elif Eralp liderliğindeki Die Linke Berlin seçiminde birinci

Ankara’da emekli eyleminde intihar girişiminde bulunan Ali Şekeroğlu hayatını kaybetti

Netanyahu BM’de Erdoğan’ı hedef aldı, Türkiye tepki gösterdi

Fon krizine ilişkin üç habere erişim engeli getirildi

Esra Huri Bulduk yazdı: Geçim umutsuzluğu

Taner Akçam yazdı – Tablo artık belli: Erdoğan........

© Medyascope