Son güncelleme: 21 Eylül 2026 -

Felsefe ve Kritik (14): Kant olmasaydı ne olurdu?

21 Eylül 2026 Pazartesi

Tercih edilen kaynak olarak ekle

İSTANBUL (Medyascope) – Immanuel Kant felsefede neyi değiştirdi? Kant olmasaydı ne olurdu? Kant aklı eleştirmeye neden ihtiyaç duydu? Felsefe ve Kritik’te Kaan Özkan’ın konuğu Prof. Dr. Bülent Gözkan, aydınlanmanın en önemli filozoflarından Kant’ın düşünce tarihindeki yerini ve felsefede gerçekleştirdiği “Kopernik devrimi”ni anlattı.

Prof. Dr. Bülent Gözkan aydınlanma döneminin filozoflarından Immanuel Kant’ın felsefi düşünüşteki dönüştürücü rolünü, temel kavramlarını ve günümüze uzanan etkisini değerlendirdi.

Kant olmasaydı ne olurdu?

Kant’tan sonra, Kant’ın düşüncelerinin belli ölçülerde somutluk kazandığını belirten Gözkan, Kant’ın kendisinin de bunu ifade ettiğini söyledi.

Kant’tan sonrakilerde Fransız Devrimi’nin ortaya koyduğu ideallerin tarihsel ve toplumsal bir gerçeklik olarak karşımıza çıktığını söyleyen Gözkan sözlerine şöyle devam etti:

“Dolayısıyla devrim Fransa’da ortaya çıktı. Etkisi altında olan Alman düşünürleri açısından da ‘Almanya’da devrim ne zaman olacak?’ çok temel bir meseleydi. Fakat Fransa’nın tarihsel, iktisadi ve yönetimsel koşulları farklı. Orada bir krallık var. Almanya’nın yapısı ise farklı. Almanya’da eyaletler var, tam bir birlik, tam bir devlet yok. Dolayısıyla yapı daha farklı. Ama bu durum, Kant sonrası ve Kant’tan hareket eden bütün bir Alman düşünce geleneğini, yani Alman idealizmi dediğimiz şeyi belirledi: Fichte, Schelling, Hegel. Hegel sonrasında ise karşınıza bir sefer Marx çıkıyor.”

“Dolayısıyla devrim Fransa’da ortaya çıktı. Etkisi altında olan Alman düşünürleri açısından da ‘Almanya’da devrim ne zaman olacak?’ çok temel bir meseleydi. Fakat Fransa’nın tarihsel, iktisadi ve yönetimsel koşulları farklı. Orada bir krallık var. Almanya’nın yapısı ise farklı. Almanya’da eyaletler var, tam bir birlik, tam bir devlet yok. Dolayısıyla yapı daha farklı. Ama bu durum, Kant sonrası ve Kant’tan hareket eden bütün bir Alman düşünce geleneğini, yani Alman idealizmi dediğimiz şeyi belirledi: Fichte, Schelling, Hegel. Hegel sonrasında ise karşınıza bir sefer Marx çıkıyor.”

Kant aklı eleştirmeye neden ihtiyaç duydu?

Kopernik’in 1543’te yayımlanan kitabıyla birlikte yeryüzünün evrenin merkezinde olduğu düşüncesinin sarsıldığını belirten Gözkan, bu anlayışın hem Kitab-ı Mukaddes’teki kabullerle hem de Aristotelesçi düşünceyle bağlantılı olduğunu ifade etti. Gözkan, Aristoteles’in kendi felsefesi açısından yeryüzünün evrenin merkezinde ve hareketsiz olması gerektiğini savunduğunu belirtti.

Gözkan, Aristoteles’in bu görüşünün daha sonra kilise öğretisiyle de uyumlu hale geldiğini söyledi. Bu anlayışta Tanrı’nın yalnızca evreni yaratmadığını, aynı zamanda ahlakın ne olacağını da belirlediğini belirten Gözkan, “Dolayısıyla hem ontolojinin hem etiğin birliği Tanrı’da” dedi.

Kopernik’in yeryüzünü evrenin merkezinden alıp Güneş’i merkeze yerleştirmesinin yalnızca astronomik bir değişim olmadığını vurgulayan Gözkan, “Evrene ilişkin tasavvurlar, insanın eşref-i mahlukat olarak evrenin merkezinde bulunduğu düşüncesi; bütün bunlar sarsılıyor. Çok köklü bir değişim. Bu bakımdan özetlersek, Kopernik devrimi bir merkez değişikliğine yol açtı” diye konuştu.

Gözkan, Kant’ın Kopernik benzetmesinin de bu “merkez değişikliği” üzerinden anlaşılması gerektiğini belirtti. Kant’ın bilgi konusunda alışılmış bakışı tersine çevirerek yeni bir yaklaşım ortaya koyduğunu söyledi.

felsefe ve filozoflar

Medyascope'u destekle. Medyascope'a abone ol.

Medyascope’u senin desteğin ayakta tutuyor. Hiçbir patronun, siyasi çıkarın güdümünde değiliz; hangi haberi yapacağımıza biz karar veriyoruz. Tıklanma uğruna değil, kamu yararına çalışıyoruz. Bağımsız gazeteciliğin sürmesi, sitenin açık kalması ve herkesin doğru bilgiye erişebilmesi senin desteğinle mümkün.

Medyascope'u Google Haberler üzerinden takip edin

Medyascope'un mobil uygulamasını indirin

Yener Orkunoğlu yazdı: Hegel’in diyalektiğinde kötü ve gerçek sonsuzluk

Direnç Hikâyeleri (13): İnsan neden iradesinden korkar? Prof. Dr. Hasan Aydın anlatıyor

Yener Orkunoğlu yazdı: Hegel’de felsefenin kaynağı ve amacı

Kaan Özkan / Diğer içerikleri

Felsefe ve Kritik (13): Gestalt Kuramı nedir? Bütünü algılamak ve yaşam

Felsefe ve Kritik (12) | Edmund Husserl’i anlamak: Şeylerin kendisine dönüş 

Felsefe ve Kritik (11): Hegel tarihe nasıl bakıyor? 

Felsefe ve Kritik (10): İslami düşünce geleneği ve İbn-i Sina’nın rolü I Zahid Tiryaki anlattı

Felsefe ve Kritik (9) Antikçağda araştırma fikrinin ortaya çıkışı | Doç. Dr. Eyüp Çoraklı anlattı

Felsefe ve Kritik (8): Fenomenoloji nedir? | Eylem Hacımuratoğlu anlattı 

Haftanın en popüler içerikleri

Cevat Düşün yazdı: Hak, Muhammed, Ali: Aleviler neye inanıyor?

LGBTİ derneklerine “Ailem Güvende” operasyonu: İşte bilmeniz gerekenler

YENİ Parti’nin yeni örgütlenme modeli: “Siyaseti yurttaşa geri vermek”

“Ailem Güvende” operasyonu: Gazeteci Tuğba Tekerek ve yedi Kaos GL yöneticisi tutuklandı

Berrin Sönmez anlattı: Gerçekten “Ailem Güvende” mi?

Mustafa Çiftçi, sokak hayvanlarının yüzde 99,22’sinin toplandığını açıkladı

Ünlülere uyuşturucu operasyonu: Aras Bulut İynemli’nin de aralarında bulunduğu 15........

© Medyascope