Ahmet Güneştekin Medyascope’a konuştu: “Barış sokağa inemiyorsa, insanların birbirine bakışını değiştiremiyorsa eksik kalır”
Son güncelleme: 25 Ağustos 2026 -
Ahmet Güneştekin Medyascope’a konuştu: “Barış sokağa inemiyorsa, insanların birbirine bakışını değiştiremiyorsa eksik kalır”
Tercih edilen kaynak olarak ekle
İSTANBUL (Medyascope) – Sanatçı Ahmet Güneştekin, Batman’dan Venedik’e uzanan sanat yolculuğunu, Kürt kimliğini ve Yaşar Kemal’le dostluğunu anlattı; Türkiye’deki yeni çözüm sürecine ilişkin de “Bu ülke savaşı fazlasıyla denedi. Şimdi barışı denemek zorunda” dedi ve ekledi: “Barış sokağa inemiyorsa, insanların birbirine bakışını değiştiremiyorsa eksik kalır.”
Sanatçı Ahmet Güneştekin, Batman’dan Venedik’e uzanan yolculuğunu, Kürt kimliğini, Yaşar Kemal’le dostluğunu ve Türkiye’deki yeni çözüm sürecine dair fikirlerini Medyascope’a anlattı.
Anıların insanın kendisinden koparamadığı en güçlü parçaları olduğunu söyleyen Güneştekin, sanatçı için hafızayı, geçmişi hatırlamaktan çok, geçmişin bugünün içinde yaşamaya devam etmesini sağlamak olarak tanımlıyor. Batman’dan Venedik’e yalnızca kendi hikâyesini değil, Mezopotamya’nın sözlü kültürünü, masallarını, yaslarını, renklerini ve suskunluklarını da taşıdığını belirten Güneştekin, çocukluğunda dinlediği hikâyelerin ve yaşadığı coğrafyanın bugün hâlâ eserlerinde varlığını sürdürdüğünü anlattı.
Rengi hafıza, kimlik ve dirençle; sessizliği ise söylenmeyen, konuşulamayan ve unutturulmak istenenlerle ilişkilendiren Güneştekin’e göre Palazzo Gradenigo’da bugün Mezopotamya’nın hafızasıyla Venedik’in hafızası karşılaşıyor. Doğu ile Batı’nın birbirinin içinde erimeden yeni bir dil kurduğunu söyleyen Güneştekin, bu karşılaşmayı hafızanın coğrafi sınırları aşabilmesinin bir örneği olarak görüyor.
Kendi hayatının coğrafyasını artık Batman, İstanbul ve Venedik’in yanı sıra Urla’yı da kapsayan dört merkez üzerinden düşündüğünü anlatan Güneştekin, Batman’ı kökü ve hafızası, İstanbul’u dünyaya açılan kapısı, Venedik’i kültürel karşılaşma alanı, Urla’yı ise geleceğe bırakacağı iz olarak tanımlıyor. İnşası süren Güneştekin Art Refinery’nin Urla’yı hayatının yeni merkezlerinden birine dönüştüreceğini belirten Güneştekin, yolculuğunu şöyle özetliyor:
“Ben Batman’dan ayrıldım, ama Batman benden hiç ayrılmadı. Çünkü insan bazı coğrafyalardan gider; bazı coğrafyaları ise ömrü boyunca içinde taşır.”
“Renklerin içine doğdum ama Yaşar Kemal renkleri benden daha iyi anlatırdı”
Yaşar Kemal’in atölyenize sık sık geldiğini, resimlerinizi inceleyip eleştirdiğini anlatıyorsunuz. Bugün yeni bir eser üzerinde çalışırken onun bakışını hâlâ yanınızda hissediyor musunuz, Yaşar Kemal sizi hâlâ hangi yönleriyle besliyor?
Şişhane’deki ilk atölyem benim için anılarımın evidir. Yaşar Kemal’in haftanın birkaç günü gelip oturduğu, saatlerce beni çalışırken izlediği, resimlerime baktığı, eleştirdiği, bazen tek bir cümlesiyle önümde yeni bir düşünce alanı açtığı yer hala orasıdır.
Yaşar Kemal’in bakışının derinliğini hayatından ayrı düşünemem. Çok küçük yaşta sağ gözünü kaybediyor, bir süre sonra babası gözlerinin önünde öldürülüyor ve bu travmanın ardından yıllarca kekemelikle yaşıyor. Hayatın onda açtığı bu iki büyük yara, zamanla olağanüstü bir görme ve anlatma gücüne dönüşüyor. Konuşmakta zorlanan çocuk sözcüklerle kendine uçsuz bucaksız bir dünya kuruyor; bir gözünü kaybeden çocuk ise dünyaya daha yakından, daha dikkatle bakıyor. Çukurova’nın toprağını, sıcağını, kuşunu, ağacını, insan yüzünü öyle bir ayrıntıyla anlatıyor ki dünya edebiyatının büyük tasvir ustalarından birine dönüşüyor.
Ben renklerin içine doğdum ama Yaşar Kemal renkleri benden daha iyi anlatırdı. Bir sarının içinde güneşi, toprağı, yoksulluğu, bereketi ve isyanı aynı anda görebilirdi. Bu yüzden resimlerim, renklerim, hikâyelerim ve desenlerim üzerine söylediği her söz benim için çok kıymetliydi.
Bugün geriye baktığımda, Yaşar Kemal’in o atölyede gözlerinin önünde ürettiğim eserlerin hayatımın en kıymetli eserleri arasında olduğunu düşünüyorum. Çünkü onların başlangıcına, değişimine, tereddütlerine ve tamamlanmasına tanıklık etti. Bir büyük ustanın eserinizin yalnızca sonucunu değil, bütün oluşum sürecini görmesi bir sanatçının hayatında karşılaşabileceği en büyük şanslardan biridir.
Yaratırken kendimi en özgür hissettiğim yer hâlâ Şişhane’deki o ilk atölyedir. Bugün onun bana ne söyleyeceğini düşünmüyorum, bakışını hâlâ hissediyorum. Benim için hayatımın en büyük ustasıdır. Bazen yıllar önce oturduğu yere gözüm takılıyor. Yaşar Kemal artık o koltukta değil. Ama bakışı hâlâ orada.
“Bazı sessizlikler, bastırılanlardan doğar”
“Sessizlik” hangi duygunun ya da sorunun peşinden doğdu? Kişisel hafızanız, Mezopotamya, mitoloji ve Palazzo Gradenigo serginin biçim ve malzeme dünyasını nasıl belirledi?
“Sessizlik” benim için bir susma hali değil, gürültünün örttüğü hakikati duyabilme biçimi. Bugün dünya hiç olmadığı kadar çok konuşuyor ama giderek daha az dinliyor. Serginin çıkışındaki soru da buydu: Bu kadar büyük bir gürültünün içinde hakikat hala duyulabilir mi?
Bu serginin merkezinde kendi hafızam, çocukluğum, Mezopotamya, kayıplar, göçler ve mitolojiler var. Çünkü bazı sessizlikler huzurdan değil, konuşulamayanlardan, bastırılanlardan ve unutulmaya terk edilenlerden doğar. Ben yıllardır sanatımda o sessizliğin ardında kalan hafızayı görünür hale getirmeye çalışıyorum.
“Sessizlik” iki ana disiplin üzerinden kuruluyor: Bronz heykeller ve asırlık kapılar üzerindeki mitolojik hikayeler. Bronz heykeller bugünün insanına, bedenine, kırılganlığına ve varoluşuna bakıyor. Kapılar ise geçmişle bugün arasında bir eşik oluşturuyor. Yüzyılların izini taşıyan bu kapıların üzerine yerleşen mitolojik anlatılar, insanlığın ortak hafızasını bugüne çağırıyor.
Mitoloji benim için geçmişe ait kapalı bir dünya değil. Ölüm, yeniden doğuş, göç, kayıp, iktidar, yas ve direnç gibi temel insanlık meselelerinin en eski anlatım biçimlerinden biri. Bu nedenle kapılar üzerindeki hikayeler geçmişi temsil etmiyor; bugünün insanına yeniden sorular yöneltiyor.
Palazzo Gradenigo da bu düşüncenin doğal parçası. 16. yüzyıldan bugüne kendi sessizliklerini ve izlerini taşıyan bir yapının içinde, bronz bedenlerle asırlık kapıların karşılaşması serginin zaman duygusunu kuruyor. “Sessizlik” geçmişi yeniden anlatmak istemiyor. Geçmişin bugün hala nerede yaşadığını, hangi biçimlerde geri döndüğünü araştırıyor. Çünkü hafıza kaybolmaz. Bazen susar, bazen biçim değiştirir; ama bir gün mutlaka yeniden karşımıza çıkar.
“Diller tercümeye ihtiyaç duyar, vicdan duymaz”
Kürt halkının yaşadığı problemler, sanatınızın önemli kaynaklarından biri. “Sessizlik”te bu deneyim Venedik’e taşınarak daha geniş bir insanlık hafızasına açılıyor. Kürt kimliğinizden ve coğrafyanızın hafızasından beslenen eserlerinizin, birbirinin tarihini bilmeyen toplumlarda da karşılık bulmasını sağlayan nedir?
Ben Kürt kimliğimi sanatımın önüne koymadım, arkasına da saklamadım. O kimlik benim hafızamın, çocukluğumun, dilimin ve dünyaya bakışımın doğal bir parçası. Kürt halkının yaşadığı acılar, kayıplar, göçler, yasaklar ve suskunluklar da bu hafızanın içinde. Bunları anlatırken bir kimliği diğerinden ayıran değil, insanı insana yaklaştıran bir dilin peşinde oldum.
Çünkü acının milliyeti yoktur. Bir annenin kaybı Diyarbakır’da da Venedik’te de aynı boşluğu bırakır. Zorunlu göçün, kaybolmanın, ana dilinden uzaklaştırılmanın, evini terk etmenin yarattığı kırılma dünyanın hangi coğrafyasında yaşanırsa yaşansın insanlığın ortak hafızasına aittir. Sanatın evrenselliği de burada ortaya çıkıyor. Sanat yaşanmış olanı tercüme etmez, onun özündeki insanlık halini görünür kılar. İzleyicinin benim tarihimi bütün ayrıntılarıyla bilmesi gerekmiyor. Eserin karşısında kendi kaybını, kendi korkusunu, kendi hafızasını bulabiliyorsa aramızdaki coğrafi ve kültürel mesafe ortadan kalkıyor.
Venedik bu açıdan güçlü bir karşılaşma alanı. Yüzyıllar boyunca Doğu ile Batı’nın, göçlerin, savaşların, ticaretin ve farklı kültürlerin izlerini taşımış bir şehirde Mezopotamya’dan gelen hafızanın yabancı kalmaması bana şaşırtıcı gelmiyor. Hafızalar birbirini tanıyor; bazen bizden önce.
Ben sanatın dünyayı tek başına değiştireceğine inanmıyorum. Ama insanın başka bir insanın acısına bakma biçimini değiştirebileceğine inanıyorum. Bu bile çok büyük bir şey. Çünkü diller tercümeye ihtiyaç duyar, vicdan duymaz.
“Sessizlik”teki gaz maskeli figürleri bugünün insanıyla ilişkilendiriyorsunuz. Bu figürler çağdan korunmaya çalışan insanı mı, yoksa çağın dönüştürdüğü insanı mı anlatıyor? Hayatta kalma ihtiyacı ne zaman insanın başkalarının acısıyla bağını zedeleyen bir kabuğa dönüşüyor?
Gaz maskesi benim için çağımızın güçlü metaforlarından biri. İnsanın en temel ihtiyacını, nefesi koruyor; bunu yaparken yüzü, kimliği ve ifadeyi ortadan kaldırıyor. Hayatta kalmak için taktığımız şey, aynı anda bizi birbirimizden ayıran bir sınıra dönüşüyor.
“Sessizlik”teki gaz maskeli figürler hem çağdan korunmaya çalışan hem de korunmaya çalışırken çağ tarafından dönüştürülen insanı anlatıyor. Savaşlar, iklim krizi, salgınlar, göçler, zehirlenen doğa, korku ve giderek büyüyen belirsizlik… İnsan artık geleceği kurmaktan çok, bugünden nasıl sağ çıkacağını düşünüyor. Sürekli savunma halinde yaşayan bir beden ise zamanla korunmakla kapanmak arasındaki sınırı kaybediyor.
Buradaki asıl mesele benim için maskenin kendisinden çok, maskenin ardında ne kaldığı. Yüz görünmez olduğunda kimlik de silikleşiyor. Karşımızdakinin acısını görmediğimizde ona karşı sorumluluğumuz da zayıflıyor. Çağımızın en büyük tehlikelerinden biri bu: Felaketlerin büyümesi kadar, felaketlere alışmamız. Başkasının savaşını, göçünü, ölümünü ekrandan birkaç saniye izleyip hayatımıza devam edebiliyoruz. Gaz maskeli figürler bu nedenle geleceğe ait distopik varlıklar değil, bugünün insanının portreleri. Nefes alıyorlar ama birbirlerini ne kadar hissedebildiklerini bilmiyoruz.Çünkü insanı hayatta tutan nefesidir; insan yapan ise başkasının nefesini de duyabilmesidir.
Kürt kimliğinizi hiçbir zaman inkâr etmediniz; Kürt meselesine duyarlılığınızı da sanatınızın dışında tutmadınız. Kimliğinizden vazgeçmeden önde gelen bir sanatçı olmak, geçmişin asimilasyon politikalarına ve “Güçlü olmak istiyorsan kimliğinden vazgeçmelisin” anlayışına karşı sizin için bir başkaldırı mıydı?
Ben Kürt kimliğimi hiçbir zaman bir ayrıcalık olarak öne sürmedim, saklanması gereken bir yük olarak da görmedim. Kimliğim benim hafızamdır; doğduğum ev, annemin dili, çocukluğumun sesleri, yaşadığım coğrafya ve dünyaya baktığım ilk penceredir. İnsan bunlardan neden vazgeçsin?
Türkiye’nin yakın tarihinde farklı kimliklere, dillere ve inançlara uzun yıllar boyunca açık ya da örtülü biçimde şu mesaj verildi: Merkeze yaklaşmak, kabul görmek, güçlenmek istiyorsan biraz kendinden vazgeçmelisin. Ne yazık ki bugün de farklı etnik ve inanç kimliklerinden birçok insan, elde ettiği statüyü, ekonomik gücü ya da toplumsal konforu kaybetmemek için kimliğini görünmez kılmayı tercih edebiliyor. Ben bunu hiçbir zaman yapmadım.
Çünkü benim için asıl başarı, dünyanın önemli müzelerinde sergi açmak ya da uluslararası sanat dünyasında bir yer edinmekten önce, bütün bunları kendiniz olarak başarabilmektir. Size ait olanı kapının dışında bırakarak içeri girdiğinizde, o kapıdan gerçekten siz girmiş olmazsınız.
Kürt kimliğimi korumak benim için bir başkaldırıdan çok, insanın kendisine karşı dürüstlüğüdür. Ama kimliğinizi inkâr etmenizin beklendiği bir düzende kendiniz olarak kalmak, ister istemez........
