İngilizlerin şaşkın Amerikan kuşuna “Turkey” adını takıp, sonra da haritadaki koca bir ülkeyle aynı kefeye koymasıyla başlayan o tarihi kafa karışıklığı, bizim tarafta yıllarca tatlı bir hezeyana sebep oldu elbette.

Sportif bir mağlubiyetten sonra “ Hindiyi kızarttık”  klişe esprisini duymaktan sıkıldığımız ve Noel sofralarının başköşesindeki o tombul kuşla coğrafi bağımızı koparmak için  “No Turkey, yes Türkiye!” diplomasisi başlattık. Küresel platformlarda “ü” harfini kabul ettirmeye çalışmamız belki biraz zorlama gibi dursa da en azından artık uluslararası toplantılarda fırında nar gibi kızarmış bir hindiyi değil, Anadolu’yu temsil ettiğimizi netleştirmiş olduk.

Aslında ülke isimlerinin dünyadaki yolculuğu, insanlık tarihinin, göçlerin, coğrafi temasların ve hatta komik dilsel kafa karışıklıklarının harika bir özetidir. Bir ülkenin kendi halkının verdiği isim (endonym) ile dış dünyadaki halkların ona taktığı isim (exonym) çoğu zaman bambaşka hikâyeler anlatır. Bunların hepsini bir köşe yazısına sığdırmak zor ama bazı ilginç olanlardan söz etmek istiyorum.

Genel olarak yabancı bir ülke ya da etnik grupla ilk karşılaşma büyük önem arz ediyor. Mesela biz komşumuza Yunanistan diyoruz. Bu isim Ege kıyılarında yaşayan antik İyonya (Ionia) medeniyetinden gelir. Doğu dünyası Helenlerle ilk olarak İyonyalılar üzerinden temas kurduğu için bu ismi kullanmıştır ve dilimizde Yunan’a dönüşmüştür. Onlar kendilerine Hellas derler. Genel olarak yabancı dillerde Yunanistan’ın ismi Greece, Greek temellidir. Latince olan bu kelime Romalıların Yunan dünyasına verdikleri isimdir. Onlar da batıdan doğuya gelirken ilk karşılaştıkları kabile ismi olan Graecilerden esinlenmişler. Yunanlardan başka Hellas ismini kullanan bir ülke de Norveç’tir, onlar da Yunanistan’a Hellas derler.

Avrupa etimoloji haritasına göz attığınızda, dilsel akrabalıkların ve tarihsel savrulmaların en tatlı karmaşalarından birini Cermen dünyasında görürsünüz. Fransızlar “Allemagne” ve İspanyollar “Alemania”  olarak adlandırmalarının sebebi Fransa ve İspanyol sınırına yakın yaşayan savaşçı Cermen kabilesi Alemanniler kaynaklıdır. Farklı Germen kabileleri Avrupa’nın farklı coğrafyalarına yayılmıştı. Almanya’nın ismi Fincede ”Saksa” olarak geçer. Onlarla ilk ticarete başlayan Germen kökenli Saxon kabileleri kaynaklı bir kullanımdır. 

İtalyanca bir haritayı açtığınızda ülke sınırında Germania yazar ancak o sınırın ardında kimin yaşadığını bir İtalyan’a sorarsanız size Tedesco yanıtını verir. Birkaç yüz kilometre kuzeye, İngiltere’ye geçtiğinizde Almanca konuşan bu insanlara German denirken, yanı başlarındaki Hollandalılara ise Dutch adı verilir. Tüm bu kelime labirentinin ortasındaki anahtar antik dönemden kalan bir kavramdır: Diutisc.

Eski Almancadaki diutisc, kelime anlamıyla “halk” veya “halka ait olan”........

© Medya Günlüğü