Teori Aynı, Sonuç Farklı

Bugün yaygın olarak kullanılan ekonomi teorilerinin önemli bir bölümü, gelişmiş ekonomilerin tarihsel deneyimlerinden ve akademik ekosistemlerinden doğdu. Bu durum, bu ülkelerin yalnızca daha fazla finansal kaynağa sahip olmalarıyla açıklanamaz. Üniversiteler, merkez bankaları, araştırma kurumları ve düşünce kuruluşları arasındaki güçlü etkileşim, ekonomik bilginin belirli coğrafyalarda yoğunlaşmasını sağladı. Böylece günümüzde baskın konumdaki ekonomik yaklaşımlar büyük ölçüde belirli bir tarihsel ve kurumsal bağlam içinde şekillendi.

Uzun yıllar boyunca bu teoriler geniş bir uygulanabilirlik alanına sahip görünüyordu. Bretton Woods sonrası dönemin görece kontrollü finansal düzeni, ülkeler arasındaki makroekonomik farklılıkları sınırlandırıyor; sermaye hareketlerinin kısıtlı yapısı ise teorik genellemelerin pratikte daha tutarlı sonuçlar vermesine olanak tanıyordu.

Ancak 1980'lerden itibaren tablo değişmeye başladı. Finansal küreselleşmenin hızlanması ve sermaye hareketlerinin serbestleşmesi, ekonomiler arasındaki yapısal farklılıkları daha görünür hale getirdi. Böylece aynı politika araçları, farklı kurumsal ve finansal yapılarda giderek daha farklı sonuçlar üretmeye başladı.

Bu durum en açık biçimde para politikasında görülmektedir. Para birimi uluslararası rezerv para niteliği taşımayan ekonomilerde parasal genişleme çoğu zaman doğrudan iç fiyatlar üzerinde baskı oluştururken, rezerv paraya sahip ekonomilerde bu etkinin önemli bir bölümü küresel finansal sistem içinde yayılabilmektedir. Başka bir ifadeyle, aynı para politikası mekanizması, uluslararası parasal hiyerarşideki konuma bağlı olarak farklı makroekonomik sonuçlar doğurmaktadır. Bunun çarpıcı örneklerinden biri, 2008 küresel finans krizinin ardından ABD Merkez Bankası'nın uyguladığı niceliksel genişleme politikalarının ABD'de yüksek enflasyon yaratmamasına karşın, benzer parasal genişleme uygulamalarının birçok gelişmekte olan ekonomide daha güçlü enflasyon ve kur baskıları oluşturmasında görüldü.  

Benzer bir ayrışma faiz politikalarında da ortaya çıkmaktadır. Gelişmiş ve derin finansal piyasalara sahip ekonomilerde faiz kararları çoğunlukla enflasyon ve çıktı açığı arasındaki dengeyi gözetir. Buna karşılık dış finansmana daha bağımlı ekonomilerde aynı kararlar, sermaye hareketleri, döviz kuru ve finansal istikrar üzerinde çok daha geniş etkiler yaratabilir. Gelişmiş ülkelerde enflasyonla mücadelede faiz artışları çoğu........

© mahfiegilmez.com