İnsan sever ve sevdiğine sevdiklerinden ikram eder. Öyle ki, gönlünü verdiğine ömrünü de feda eder. Bu ikram ve feda, sevginin gereği olduğu gibi sevgilinin de beklentisidir. Zira her mâşuk âşığından aşkını ispat ister. İşte bu yüzden “Canı canan dilemiş vermemek olmaz ey dil” diyen Fuzûlî yalnız haklı veya bir tercihte bulunmuş değil, daha ziyade bir zorunluluğu dile getirmiştir. Çünkü sevmek, bidayette yakınlaşmak, sonra sarmak ve sarılmak, nihayette ise sevgiliyebenzemektir. Ancak bu hallerin her bir aşaması aynı zamanda bir bedel ve sorumluluk düzeyidir. Bu sebeple sevgiylebezenip sevgiliye benzeyince kadar sevginin her bir aşamasında sevgili bir kurban ister ve aldıkça bir perde açar.Âşığın kurbanı ise ancak canıdır: “Gerekdir âşıka kurbân içüncânın fedâ kılmak” (Sûzî)

İnsanın antropolojik serüveni gerek dinî metinler gerekse kültürel göstergeler ve mitolojiler üzerinden okunsun, her yakınlaşma arzusunda bir kurban sunumu vardır. Bağlamı farklılaşsa da “Tanrılar kurban ister!” şeklinde dilimize dolanın söz de bu kültürel mirasın bir ifadesidir. Elbette burada sevginin arka yüzü olan korku ve korunma duygusu ve dürtüsü de bu kurban sunma ritüelinde etkili olmuştur. Hakikatte ise sevgi ve korku onlarca katmanı olan aynı duygunun değişik yüzleridir.

Sevgi-kurban ilişkisinde dikkatten kaçmaması gereken kilit anlam ve kavram, kurban kelimesisin yaklaşma anlamını içerdiğidir.

Sûfî düşüncesinde kurban söz konusu olduğunda öncelikle akla gelen husus, kişiyi ontolojik zemininden uzaklaştıran ve yolunu yokuş eden nefsin kurban edilmesidir. Her ne kadar “nefsin kurban edilmesi” şeklinde bir kullanım olsa da bundan gaye, nefsin bütünüyle öldürülmesi değil tezkiye ile terbiyesidir. Bu kurban şekli, sûfîliğin varlık sebebidir. Zira nefs, tezkiye ile terbiye edilmediğinde bir başka deyişle kurban edilmediğinde, eylem terse dönmekte ve özne ile nesne yer değiştirip nefs kişiyi kurban etmektedir. Bu arada belirtmek gerekir ki sûfîler için nefisten maksat; yılmadan ve yorulmadan, bıkmadan ve usanmadan, ısrar ve inatla insana........

© Maarifin Sesi