Türkiye’de son yıllarda hızla artan gıda fiyatları, artık yalnızca ekonomik bir veri değil; toplumsal yapıyı, halk sağlığını ve geleceğin insan sermayesini doğrudan tehdit eden stratejik bir sorun haline gelmiştir. OECD ülkelerinde ortalama gıda enflasyonu %3.9 seviyelerinde seyrederken Türkiye’de bu oranın TÜİK rakamlarıyla bile 0’lar civarında olması, sorunun geçici değil yapısal olduğuna işaret etmektedir. Bu tablo, sadece “pahalılık” meselesi değil, potansiyel bir gıda krizi ve onun tetikleyeceği çok katmanlı sonuçların habercisidir.

Gıda Fiyatları Neden Artıyor? Türkiye’de gıda fiyatlarındaki artışın arkasında birden fazla yapısal neden bulunmaktadır. Öncelikle tarım, hayvancılık ve balıkçılık sektörünün uzun süredir ihmal edilmesi, üretim maliyetlerinin kontrolsüz artışı ve planlama eksikliği öne çıkmaktadır.

Gübre, mazot, yem ve enerji gibi girdilerin büyük ölçüde dışa bağımlı olması, döviz kurundaki dalgalanmalarla birlikte maliyetleri doğrudan yukarı çekmektedir. Küçük üreticinin sistem dışına itilmesi ve tarım arazilerinin parçalanması da üretim kapasitesini zayıflatmaktadır. Ayrıca ithalat baskısı üreticinin başında Demokles’in Kılıcı gibi sallanmaktadır.

Bunun yanında, tarımda verimlilik sorunları, iklim değişikliğinin etkileri, su kaynaklarının yanlış kullanımı ve tedarik zincirindeki aksaklıklar fiyat artışlarını daha da derinleştirmektedir.

Aracı sayısının fazlalığı ve denetimsizlik ise üretici ile tüketici arasındaki fiyat farkını dramatik biçimde büyütmektedir.

Bütün bunların yanında yanlış sulama ve gübreleme nedeniyle toprağın verimsizleşmesi, akarsuların kirlilik nedeniyle atıl hale gelmesi, denizlerin ise balık üretme kapasitesini yitirmesi çok önemli tehditlerdir. Bütün bunların yanında sorunları çözmek yerine ithalat kolaycılığına kaçan bir yönetim anlayışı nedeniyle fiyatlar hızla artmaktadır.

Gıda fiyatı artışlarının ağır yükünü dar ve sabit gelirli kesimler taşımaktadır. Bu kesim için ülkemizde sağlıklı ve dengeli beslenme giderek lüks haline gelirken, toplumun geniş kesimleri daha ucuz ama besin değeri düşük (çoğunlukla yararsız) gıdalara yönelebilmektedir. Bu durum, uzun vadede ciddi halk sağlığı sorunlarına yol açma potansiyeli taşımaktadır. Çünkü yetersiz ve dengesiz beslenme; çocuklarda fiziksel gelişim geriliği, bilişsel kapasite düşüşü ve öğrenme güçlükleri gibi sonuçlar doğurmaktadır. Bu sadece bireysel bir sorun değil, ülkenin gelecekteki üretkenliği ve rekabet gücü açısından kritik bir tehdittir. Zira rekabet gücünün en önemli aracı olan nitelikli insan kaynağı, ancak çocukluk döneminde sağlıklı beslenmiş bireylerden oluşturulabilir.

Gıda krizi yetişkin nüfusta ise obezite, diyabet,........

© Kocaeli Koz