Bir toplumda örf, adet ve kural halini almış iyi tutum ve davranışlar veya bunları kazandıran bilgi anlamında kullanılan “Edep” kelimesi; davet, iyi tutum, incelik ve kibarlık, hayranlık ve takdir anlamlarına gelmektedir. Edep ayrıca, güzel terbiye, güzel huy, insanı kötülüklerden koruyan alışkanlık anlamına da gelmektedir.1 İnsan kendisini yaratıp, yaşatan ve gözeten Rabbine karşı, peygamberine, büyüklerine, anne-baba ve akrabalara, küçük büyük herkese karşı edepli ve saygılı davranmalıdır.

Edep dışı davranışlar şeytanın huyudur. Allah’a karşı edep onun rızasına uygun davranmak ve onun hoşlanmadığı şeyleri yapmamaktır. Peygamberimize karşı edep; sünnetlerini terk etmemek, ismi anıldığında salâvat getirmektir. Anne – babamıza karşı edep de onlara daima hürmet etmek, kırıcı ve incitici sözler söylememek, önlerinden yürümemek, sözlerini kesmemek ve her zaman onların rızasını kazanmaya çalışmaktır. “Edeb bir tac imiş Nur-i Hüda’dan/ Giy ol tacı emin ol her beladan” sözü de bize bu gerçeği hatırlatmaktadır.

Hayâ kelimesi ise; utanma, çekinme, tevbe ve vazgeçmiş anlamlarına gelmektedir. Hayâ kelimesi aynı zamanda, bir ahlak terimi olarak; nefsin, çirkin........

© Kocaeli Koz