Bir kenti tanımanın, onun ruhuna dokunmanın en sahici yolu yürüyerek dolaşmaktır. Araçların metalik gürültüsünden sıyrılıp, ayaklarınızın ritmini kentin nabzına uydurduğunuzda, yüzünüzü yalayıp geçen rüzgârla birlikte sokaklar size hikâyelerini fısıldamaya başlar. Her yapı, her cephe, her pencere boşluğu, geçmişten günümüze uzanan birer mektuptur aslında. Yürürken okursunuz kenti; binalar birer kitap, sokaklar birer kütüphane, kent bir üniversite olur. Yalnız değilsinizdir o an; betonun, tuğlanın, ağacın, anıtın, meydanın ardına gizlenmiş hikâyeler, yaşanmışlıklar, yol arkadaşınız olur.

İşte böyle bir Ankara yürüyüşünde, yolunuz Esat Caddesi’ne, eski adıyla Küçükesat olarak bildiğimiz o aksa düştüğünde, adımlarınızı yavaşlatan, duruşuyla, ölçeğiyle ve sessiz bilgeliğiyle sizi kendine çeken bir yapı çıkar karşınıza. Üzerinde kocaman tabelalarla adı yazmaz belki ama o kent belleğimizin sessiz tanığıdır. O zamana koşut dik duruşun adı: Mintrak Yapı Kooperatifi’dir.

Önünden geçip gittiğimiz, belki altında bir banka şubesi ya da bir emlakçı gördüğümüz bu yapı, 1950’lerin Ankarasında, kentin henüz çeperlerine yeni yeni uzandığı bir dönemde, bir hayalin ürünü olarak filizlenmişti. O dönemde burası "şehir" değildir… Burası, Hacca gidenlerin uğurlandığı, kentin bittiği, rüzgârın sert estiği "Deliller Tepesi"dir.

Yapı Kooperatifi’nin kurucu üyeleri Yılmaz Öz, İsfendiyar Velit, Ahmet Özdemir Binbirçeşit, Ziyat Karapazar, Namık Gümüşdereli, Nizamettin Mutluer, Hulusi Tiryakioğlu ile başlayan bu hikâye büyür. Kooperatif kurucuları Türk Traktör Fabrikası’nın yöneticileri ve emekçileridir. Atatürk Orman Çiftliği arazisi üzerinde kurulan o fabrika, yalnızca traktör üreten bir sanayi tesisi değil, Cumhuriyet’in teknik modernleşme hamlesinin devamıdır. Uçak motoru üretim geleneğinden devralınan mühendislik birikimi, bu kez toprağı sürecek makinelerde vücut bulur…

Kooperatifin adının hikâyesi de hayli ilginç. O yıllarda uçak motoru üretilen fabrika yerine Amerikan traktörü üretimine başlanır: Amerikan markası Minneapolis Moline, Minneapolis Moline Türk tarafından üretime başlanır. Mintrak da ki Min markadan trak da traktörden gelir

Fabrika üretim bandında kurulan disiplin, planlama ve kolektif emek kültürü, konut üretiminde de kendini gösterir. Mintrak, işte bu üretim........

© Kısa Dalga