Üniversite, Demokrasi ve Algoritmalar — Deweyci Bir Yükseköğretim Muhasebesi

Bir toplumun geleceği bazen okul öncesinde sorulan bir “neden”le başlar; bazen bir atölyede elin zihne karışmasıyla; bazen de kapsayıcı bir sınıfta en az konuşanın sesinin duyulmasıyla… Ama bütün bu yollar, eninde sonunda aynı kapıya çıkar: üniversiteye. Çünkü üniversite yalnızca meslek kazandıran bir kurum değil; bir toplumun düşünme kapasitesinin, hakikat anlayışının ve demokratik reflekslerinin kurumsal adıdır.

Kuzey Kıbrıs gibi küçük bir adada yirmi üç üniversitenin bulunması, kâğıt üzerinde etkileyici bir niceliktir. Ancak bu nicelik, otomatik olarak nitelik üretmez. Üniversite sayısı arttığında toplum kendiliğinden aydınlanmaz; tıpkı sınıfa teknoloji girdiğinde öğrenmenin kendiliğinden derinleşmemesi gibi. John Dewey’nin diliyle söyleyelim: Kurumlar, ancak deneyimi büyüttükleri ölçüde anlam kazanır. Üniversitenin deneyimi ise ders programından ibaret değildir; sorgulama, kamusal akıl, eleştirel muhakeme ve ortak yaşam kültürüdür.

Bugün bu deneyimin en büyük sınavı yapay zekâdır. Çünkü yapay zekâ üniversiteyi iki yöne de çekebilecek bir güç taşır: Ya bilgiyi hızlandırırken düşünmeyi zayıflatır; ya da bilgiyi çoğaltırken düşünmeyi daha da keskinleştirir. Hangisinin gerçekleşeceği, teknolojinin parlaklığından değil; üniversitenin seçtiği değerlerden anlaşılır.

I. Üniversite Susarsa, Toplumun Muhakemesi Susar

Üniversitenin en büyük sermayesi bina, kampüs ya da bölüm listesi değildir. Üniversitenin asıl sermayesi epistemik haysiyettir: delile sadakat, yöntem disiplini, şeffaflık, eleştiriye açıklık, yanlışlanabilirlik ve tartışma kültürü. Bu zemin zayıfladığında üniversite bilgi üretmez; yalnızca bilgi dolaştırır. Oysa çağımızda bilgi dolaşımı zaten fazlasıyla vardır. Asıl mesele, bilgiye yön, bağlam ve anlam kazandırabilmektir.

Dewey’nin demokrasi anlayışı burada belirleyicidir: Demokrasi yalnızca sandık değildir; kamusal aklın sürekliliğidir. Kamusal........

© Kıbrıs Postası