Beşparmak Düşünce Grubu olarak 11 Eylül 2026 günü düzenlediğimiz panele ilişkin dizinin son yazısına geldik. İlk üç yazıda panelin tarih ile hukuk ayağını ve adanın çevresindeki güvenlik tablosunu değerlendirmiştim. Bu yazıda Girne Amerikan Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Dekan Yardımcısı Doç. Dr. Hasibe Vehbi Şahoğlu’nun sunumunu, Dr. İlkay Türkeş Yuşan’ın iş birliğine dair önerileriyle birlikte ele alarak diziyi tamamlamak istiyorum… *** Şahoğlu, Kıbrıs meselesini geçmişte yaşanmış olayların toplamı olarak değil, bugün de devam eden ve güvenliği doğrudan ilgilendiren siyasi ve hukuki bir gerçeklik olarak tanımladı. Adanın Türkiye’ye yakınlığı, Doğu Akdeniz’deki enerji kaynakları, deniz ulaşım yolları ve deniz yetki alanları bakımından taşıdığı ağırlık dikkate alındığında, meselenin yalnızca iki halk arasındaki bir uyuşmazlık olmadığını vurguladı. Kendisine göre çözüm arayışındaki asıl soru, hangi yönetim modelinin kurulacağından önce tarafların siyasi statülerinin hangi temelde şekilleneceğidir. Bu tespit, dizinin ilk yazısında ele aldığım tarihsel çerçeveyle doğrudan örtüşmektedir. Şahoğlu da 1960 Cumhuriyeti’nin bir çoğunluk-azınlık devleti değil, iki halkın asli ortak olarak kabul edildiği özgün bir ortaklık düzeni olduğunu hatırlattı. 1963’te bu ortaklığın fiilen sona ermesine rağmen Rum yönetiminin adanın tamamını temsil eden hükümet olarak kabul görmesi, bugün hâlâ süren statü asimetrisinin kaynağıdır. Dolayısıyla siyasi eşitliğin yalnızca müzakere masasında veya anayasal metinlerde kalmayıp uluslararası statüye de yansıması gerektiği savunulmuştur. *** Sunumun en öğretici bölümü, federasyon meselesine yapısal bir açıdan yaklaşmasıydı. Şahoğlu, iki üyeli federasyonların güven eksikliği, nüfus ile ekonomik güç farklılıkları, veto mekanizmalarının işleyişi ve ortak siyasi iradenin yetersizliği gibi nedenlerle kalıcı bir istikrarsızlık riski taşıdığını belirtti. Çekoslovakya, Yugoslavya, Sovyetler Birliği ve Sri Lanka örneklerinden hareketle, anayasal güç paylaşımı mekanizmalarının tek başına ortak bir yapıyı ayakta........

© Kıbrıs Gazetesi