Geçen haftanın eğitim tartışmasını alevlendiren başlık aslında yeni bir karar değil, eski bir yön değişikliğinin artık iyice görünür hale gelmesi oldu. İsveç, okulda ekranı geri çekip kitabı öne alan çizgisini uygulamaya sokuyor. Resmi çerçeve açık. Ders araçlarına erişimi güçlendiren yasal değişiklikler 2024’te yürürlüğe girdi. Personelli okul kütüphanelerine erişim 2025’ten itibaren zorunlu hale getirildi. Okul öncesinde dijital öğrenme araçlarını zorunlu gören yaklaşım kaldırıldı; iki yaş altındaki çocuklar için yalnızca analog araçların kullanılması, daha büyük okul öncesi çocuklarda ise ekranın ciddi biçimde sınırlandırılması benimsendi. Hükümet ayrıca öğrencilerin telefonlarının tüm okul günü boyunca toplanmasını öngören “mobilsiz okul” düzenini 2026 güz döneminden önce yürürlüğe sokmayı hedeflediğini söylüyor.

İsveç’te olup biteni “bir ülke teknolojiden korktu” diye okumak kolay ama yanlış. Asıl hikaye, dijitalleşmenin eğitimde uzun süre otomatik bir ilerleme işareti gibi sunulmuş olması. Bir dönem sınıfa tablet sokmak, öğrenciye dizüstü vermek, kağıdı eski dünyanın kalıntısı gibi göstermek modernlik sayıldı. Şimdi aynı ülke, o modernlik gösterisinin faturasına bakıyor. Bu biraz ilginç bir an aslında. Çünkü soru çok basit; çocuk gerçekten daha iyi mi öğrendi, yoksa büyükler ekrana bakıp geleceği gördüklerini mi sandılar? İsveç’in son yıllardaki dönüşü, tam da bu büyünün bozulduğu yere işaret ediyor.

Eldeki veriler, hükümetin neden bu kadar sert bir dil kurduğunu açıklıyor. OECD’nin PISA 2022 sonuçlarına göre İsveç’te 15 yaşındaki öğrencilerin yüzde 76’sı okuma alanında en az temel yeterlilik düzeyine, yani ‘Seviye 2’ye ulaşabiliyor. Bu aynı zamanda öğrencilerin yüzde 24’ünün o eşiğin altında kaldığı anlamına geliyor. Dahası, OECD’nin ülke notuna göre İsveç’in 2022 sonuçları 2018’e kıyasla matematikte ve okumada gerilemiş durumda; bilimde ise yaklaşık aynı seviyede kaldı. İsveç hala OECD ortalamasının üstünde ama hikaye tam da burada başlıyor; mesele mutlak çöküş değil, kendisini yüksek standartlı bir eğitim ülkesi olarak gören bir sistemin aşağı doğru kayması.

Sınıfın içindeki gündelik tablo da bu kaygıyı besliyor. OECD’nin İsveç ülke notunda, 2022’de öğrencilerin yüzde 37’sinin derslerde dijital cihazlar nedeniyle dikkatinin dağıldığını, yüzde 29’unun ise diğer öğrencilerin kullandığı cihazlar yüzünden dağıldığını söylediği görülüyor; bu oranların ikisi de OECD ortalamasının üzerinde.

İsveç’in çizgisine güç veren başka bir şey de erken çocukluk araştırmaları ve kamu sağlığı dili. İsveç Halk Sağlığı Kurumu’nun tavsiyeleri, iki yaş altındaki çocuklar için ekran kullanımından kaçınılmasını öneriyor; kurum, bu yaşta dijital içeriği işlemek için gelişimsel kapasitenin sınırlı olduğunu ve ekran kullanımının kanıtlanmış bir sağlık yararı bulunmadığını belirtiyor. Hükümetin okul öncesi müfredatta yaptığı değişiklik de buna paralel. İki yaş altı için analog materyal, diğer okul öncesi yaşlar içinse ciddi kısıtlama. Küçük çocuğun önce ekrana değil sese, temasa, hikayeye, kaleme, sayfaya bakması gerektiği fikri, 2026’da artık yalnızca muhafazakar bir serzeniş değil; devlet politikası.

DİJİTALİN YARARLARINI DA YABANA ATMAMAK GEREK

Yine de bu hikayeyi “kitap iyi, ekran kötü” diye çocukça bir karşıtlığa çevirmek hata olur. Çünkü OECD’nin aynı raporları, öğrenme amaçlı ve kontrollü dijital kullanımın tamamen olumsuz bir tablo üretmediğini gösteriyor. Kuruma göre okulda öğrenme için dijital araçları günde bir ila beş saat kullanan öğrenciler, hiç kullanmayanlara kıyasla matematikte daha yüksek puan alabiliyor. Buna karşılık okulda eğlence amaçlı dijital kullanım arttıkça performans ve aidiyet duygusu düşüyor. Mesele o zaman cihazın kendisi değil; cihazın hangi amaçla, hangi yaşta ve hangi pedagojik denetimle kullanıldığı. İsveç’in yaptığı şey değerliyse, bunun nedeni teknolojiyi şeytanlaştırması değil; uzun süredir birbirine karıştırılan iki şeyi ayırmaya çalışması: eğitim teknolojisi ile dikkat ekonomisi aynı şey değil.

Fakat tam bu noktada, tartışmanın öbür tarafı başlıyor. Avrupa Birliği’nin resmi verileri, dijital becerilerin artık bir artı değil, temel bir çalışma şartı haline geldiğini söylüyor. Eurostat’ın 2026 yayımlı değerlendirmesine göre AB’de 16-74 yaş grubunun yüzde 60’ı en........

© Karar