Wat Europa werkelijk gijzelt zijn de tirannie van Moedertje Staat en de vraatzucht van de consumptieprins

Socioloog, publicist, programmamaker

Europa staat van alle kanten onder druk. Onze sociaal-liberale democratieën worden klemgezet door externe machten - van het grillige Amerika van Trump en het agressieve Rusland van Poetin tot de meedogenloze expansiedrift van China. Tegelijkertijd vreet een diepe, onderstroomse polarisatie de interne cohesie van ons continent aan. Niet sinds de Tweede Wereldoorlog stonden we voor zo’n existentiële beproeving.

Toch bezit Europa genoeg rijkdom, verstand en verbeeldingskracht om deze stormen te doorstaan. Maar dat lukt ons alleen als we ophouden met de slopende strijd tegen onszelf en herontdekken wat ons in de diepte verbindt. Juist nu de dreigingen van buiten toenemen, waart er namelijk een diep en giftig onbehagen door onze straten. We zien het in Frankrijk, waar felle politieke protesten het land verlammen en de binnenstad van Parijs verandert in het decor voor woede en plunderingen. We zien het in de beangstigende opmars van extreemrechts denken in Duitsland, en in het schaamteloze vertoon van 'zwarthemden' in de straten van Den Haag. Europa’s gevaarlijkste vijand bevindt zich niet enkel buiten de grenzen; de grootste bedreiging is het onverwerkte, diepgewortelde onbehagen in ons eigen hart.

Als iemand die ooit de willekeur en onderdrukking van de islamitische theocratie in Iran ontvluchtte, koester ik de Europese vrijheden wellicht met een andere intensiteit dan wie hier in vanzelfsprekende vrede is opgegroeid. De democratische rechtsstaat, de beschutting van de verzorgingsstaat en de ademruimte voor het individu zijn voor mij heilige verworvenheden. Maar juist omdat deze successen mij zo dierbaar zijn, weiger ik weg te kijken van de donkere wolken die zich boven ons continent samenpakken - noch van het broze 'wij' dat onder onze ogen afbrokkelt.

We beleven een historisch kantelmoment, maar onze leiders reageren met ingesleten, schrale reflexen. Het politieke midden komt niet verder dan technocratische recepten: schrappen in het sociale domein om een grootschalige militarisering te financieren. Die herbewapening mag dan een noodzakelijk kwaad zijn op het........

© Joop