Nazaten van tot slaaf gemaakten en de ketting die nog niemand ziet

Schrijver en medeoprichter van The African Calendar en Dishclosure

Nederland spreekt over herstel, maar wie werkelijk luistert naar het volledige verhaal van wie wij zijn, ontdekt dat het gesprek niet bij de slavernij begint. Het begint bij een beschaving die er al was voordat Europa wist dat de wereld bestond. En stelt nu de vraag: wie is hier eigenlijk niet in staat tot aanwezigheid?

Gisteren was het Keti Koti. De dag waarop Nederland stilstaat bij het breken van de ketenen. Maar steeds meer mensen, binnen en buiten de gemeenschappen die dit gedenken, stellen een vraag die zich niet meer laat wegduwen: zijn die ketenen ook werkelijk verbroken?

Niet de fysieke. Die zijn gebroken op 1 juli 1863, vastgelegd in een wet, gevierd in een naam die sindsdien elk jaar weerklinkt. Maar de ketting die het verhaal ketent, die identiteit vastklonken houdt aan het moment van onderwerping in plaats van aan de eeuwen van grootsheid die daaraan voorafgingen, die ketting hangt er nog. Stiller. Onzichtbaarder. Maar even zwaar.

Dat blijkt uit de manier waarop over ons wordt gesproken. Nazaten van tot slaaf gemaakten. Een zin die bedoeld is als erkenning maar ons verhaal laat beginnen bij de daad van een ander, bij het moment van breuk, alsof wij zijn voortgekomen uit ketenen in plaats van uit een beschaving die er al millennia voor stond.

Dat blijkt uit de bijeenkomsten waar hoogwaardigheidsbekleders aanschuiven, ernstig kijken, en halverwege opstaan en vertrekken voordat het verhaal zijn diepste punt heeft bereikt. Alsof onze woorden een agenda hebben maar geen gewicht.

Dat blijkt uit het onderwijs, de geschiedenisboeken, de musea, die de wond documenteren met nauwgezette precisie maar zwijgen over wat er was vóór de wond. Over de beschavingen die de wereld kenden voordat Europa wist dat de wereld bestond.

Keti betekent ketting. Koti betekent gebroken. Maar welke ketting is er werkelijk gebroken, zolang het verhaal van wie wij zijn nog steeds begint bij de daad van de onderdrukker?

De ketting die nog gebroken mag worden is de ketting van het verkorte verhaal. En dat is precies waar dit begint.

De halve aanwezigheidAl jaren spreken ze over herstel. In zalen die ruiken naar goede bedoelingen, in rapporten die worden samengevat in persberichten die niemand volledig leest, in toespraken waarbij de spreker zijn eigen woorden al vergeten is voor hij het podium heeft verlaten. Ze spreken echt. Maar luisteren, werkelijk luisteren, is iets anders dan geluid ontvangen. Dat vraagt aanwezigheid. Het vraagt bereid........

© Joop