64 miljoen bestanden in een datakluis: niet alleen de inhoud, ook het stilzwijgen eromheen is een schandaal

De onthulling dat de Belastingdienst een afgeschermde “datakluis” met ten minste 64 miljoen ongesorteerde bestanden in beeld heeft, is niet zomaar de volgende administratieve misser in het toeslagendossier. Dit raakt de kern van de parlementaire controle, de rechtsbescherming van gedupeerden en de geloofwaardigheid van de overheid zelf. De Kamerbrief van 15 april 2026 bevestigt dat deze datakluis jarenlang niet is doorzocht bij informatieleveringen voor onder meer de PEFD, POK, FSV en andere informatieverzoeken. Ook staat erin dat eind 2025 is bevestigd dat zich in die kluis documenten bevonden die wél aan de PEFD geleverd hadden moeten worden, maar dat niet zijn gedaan.

Dan dringt zich onmiddellijk een vernietigende vraag op: wat heeft de Kamer niet gezien?Maar inmiddels is er een tweede vraag die minstens zo zwaar weegt: wie wist van het bestaan van die kluis en hield zijn mond?

Want zo’n kluis ontstaat niet vanzelf. Zo’n kluis blijft ook niet jarenlang buiten beeld zonder dat daar mensen van wisten. De Kamerbrief zegt zelf dat de datakluis in 2019 is ingericht omdat de Belastingdienst achterliep met het opschonen en vernietigen van gegevens onder de AVG en de Archiefwet. Diezelfde brief zegt ook dat de Kamer daar in 2019 al tweemaal over is geïnformeerd. En toch bleef deze informatiebron daarna buiten beeld bij cruciale zoekslagen in precies die dossiers waarin de onderste steen boven moest komen.

Formeel begon de POK pas op 2 juli 2020, na een motie die op 2 juni 2020 werd aangenomen. Maar dat maakt het niet minder ernstig. Integendeel. Want als deze afgeschermde informatiebron in 2019 al bestond, hoe is het dan mogelijk dat zij daarna niet alsnog vol in beeld is gebracht toen vanaf 2020 de parlementaire waarheidsvinding over de toeslagenaffaire op volle kracht begon?

Dat is geen technisch archiefvraagstuk meer. Dat is een constitutioneel probleem.

Parlementaire controle kan immers alleen bestaan bij de gratie van volledige en betrouwbare informatie. Als een parlementaire ondervragingscommissie en later ook de PEFD hun werk hebben moeten doen zonder toegang tot een relevante bron van tientallen miljoenen bestanden, dan gaat het niet langer om een slordigheid in de informatiehuishouding. Dan gaat het om de vraag of het parlement ooit een compleet beeld heeft gehad van het handelen van de staat.

En dan is er nog iets dat de zaak alleen maar ernstiger maakt. De brief zegt niet alleen dat deze documenten jarenlang buiten beeld zijn gebleven. Zij zegt ook dat de inhoud van de datakluis nu eerst moet worden geïndexeerd, waarna bepaald zal worden welke documenten relevant zijn, welke alsnog met de Kamer worden gedeeld en welke openbaar gemaakt worden. Met andere woorden: hetzelfde ministerie dat eerder niet volledig leverde, eigent zich nu opnieuw de rol toe van filter van de waarheid.

Het ministerie van Financiën heeft in dit dossier zijn recht verspeeld om nog langer zelf te bepalen wat politiek, maatschappelijk of juridisch relevant genoeg is om naar buiten te brengen. Juist omdat het systeem al bewezen heeft dat het niet volledig, niet tijdig en niet betrouwbaar informeert. De onderzochte partij kan niet ook de poortwachter van de relevante informatie blijven.

En precies daarom wordt ook de positie van Sandra Palmen steeds problematischer.

Palmen presenteert zich graag als de bestuurder die het onrecht heeft gezien, die begrijpt wat ouders is aangedaan en die herstel wil brengen. Maar onder haar verantwoordelijkheid komt opnieuw boven tafel dat een cruciale informatiebron niet volledig in eerdere waarheidsvinding is betrokken. Onder haar verantwoordelijkheid verschijnt opnieuw een Kamerbrief waarin het ministerie zichzelf de ruimte geeft om te bepalen wat “alsnog” relevant genoeg is om te delen. En onder haar verantwoordelijkheid moet opnieuw de samenleving vaststellen dat de overheid transparantie predikt, maar selectie organiseert.

Dat is geen herstel. Dat is bestuurlijke zelfbescherming.

Daar komt nog bij dat de overheid zal moeten erkennen dat deze nieuwe informatie juridische gevolgen kan hebben. Als in die datakluis documenten blijken te zitten die licht werpen op individuele beoordelingen, risicoselecties, kwalificaties of besluiten, dan kan dat een juridisch novum opleveren in tal van procedures. Dan zal de staat moeten accepteren dat gedupeerden zich daartegen verweren en verzoeken indienen in reeds afgewikkelde dossiers, juist omdat kan blijken dat zij op basis van onvolledige informatie onjuist zijn beoordeeld. Dat is geen hinderlijke nasleep, maar een rechtstreeks gevolg van het feit dat de overheid zelf relevante informatie niet tijdig heeft gedeeld.

En daarom moet de regie nu volledig weg bij Financiën.

Niet morgen.Niet na weer een interne verkenning.Niet pas na het zomerreces.

De volledige inhoud van deze datakluis, én van de daarnaast aangetroffen andere afgeschermde omgeving met een groot aantal mailboxen, moet onder onafhankelijke regie worden geïnventariseerd en beoordeeld. Niet door dezelfde bestuurslaag die al eerder tekortschoot, maar door externe onderzoekers met een directe verantwoordingslijn aan de Kamer. Alleen zo kan worden vastgesteld wat parlementaire commissies, rechters, advocaten, journalisten, ouders en de samenleving tot nu toe hebben gemist.

Maar naast de inhoud van de kluis moet óók het stilzwijgen eromheen worden onderzocht.

Wie wist in 2019 precies wat deze omgeving bevatte?Wie besloot of accepteerde dat zij buiten beeld bleef?Wie kreeg in juli 2025 het signaal dat hier mogelijk gemiste stukken zaten?En wie vond het vervolgens verantwoord om daar niet onmiddellijk volledig openheid over te geven?

Dat zijn nu de vragen.

Niet alleen: wat zat er in de kluis?Maar ook: wie wist ervan en zweeg?

Want dit gaat allang niet meer alleen over archiefbeheer.Dit gaat over waarheid, rechtsbescherming en democratische controle.

En die beginnen met één simpele regel: de onderzochte partij bepaalt niet zelf welke waarheid het parlement mag zien.

Meld je hieronder gratis aan voor Joop NL. Iedere donderdag een selectie opvallende nieuwsverhalen, opinies en cartoons in je mailbox.

Wij zijn voor, jij ook?

© Joop