Hooggeplaatsten vinden zichzelf al héél lang te hooggeplaatst om hun eigen speeches te schrijven

In 1995 werd premier Wim Kok uitgenodigd de jaarlijkse Joop den Uijl lezing te verzorgen. Het werd een geruchtmakende toespraak. Kok betoogde dat zijn partij, de PvdA, de ideologische veren af moest schudden. Daarmee verstevigde hij het fundament onder de samenwerking met de VVD, dat tot uiting kwam in de zogenaamde paarse kabinetten. De PvdA sloeg een koers in die onder Samsom bijna tot de ondergang leidde en een klein partijtje overliet. Kok had die toespraak niet zelf voorbereid. Hij kwam uit de koker van Bram Peper, voormalig hoogleraar en burgemeester van Rotterdam.

Hooggeplaatste Nederlanders zijn op een gegeven moment zó hooggeplaast dat zij hun toespraken door mannetjesmakers laten schrijven. Die krijgen dan van te voren een paar aanwijzingen en soms niet eens. Op de meeste ministeries werken al sinds jaar en dag professionele speechschrijvers die een dagtaak hebben aan de vormgeving van de ministeriële welsprekendheid. Op het departement van Defensie zijn zij kennelijk liever lui dan moe. Zij lieten een aantal malen AI het werk doen. De bewindslieden Yesilgöz en Boswijk lepelden de teksten trouwhartig op.

Ook de omgeving van premier Jetten maakt kennelijk graag en veelvuldig gebruik van kunstmatige intelligentie. Met een goede prompt (zie aan het slot van deze opiniebijdrage) heb je binnen een halve minuut een bruikbare tekst, die je aan de bewindslieden ter goedkeuring kunt voorleggen. Zijn dat dan door het departement aangestuurde spreekpoppen? Als een minister of een staatssecretaris niet sterk genoeg in de schoenen staat, kan dat zeker gebeuren. Een goede politicus heeft krachtige ideeën die zich gemakkelijk in concreet beleid laten omzetten. Die is dan ook in staat richting te geven aan de speechschrijvers net als aan de rest van het departement.

Toch tonen verschillende deskundigen zich kritisch over bijvoorbeeld de gewoonte van premier Jetten om AI in te laten zetten voor zijn postings. Ze menen dat ze daarmee hun  geloofwaardigheid nog verder ondermijnen. Zo zei de Amsterdamse hoogleraar Claes de Vreese tegen de NPO : "Mensen zullen zich gaan afvragen: wie is nou de échte Jetten? Op deze manier verwatert de authenticiteit van de premier."

Aan de andere kant: vaak willen politici op het spreekgestoelte juist niet authentiek zijn. Ze proberen zich aan alle kanten in te dekken. Ze sparen de kool en de geit. Ze willen zich nergens op aangesproken weten. Ze vermijden alles wat op een toezegging zou kunnen lijken. Toch maken ze keurig hun tijd vol. Wat is dan het verschil tussen de tekst van een spin doctor en van een machine?

Verleden jaar heb ik AI met vrucht aan het werk gezet, toen de gemeente  van ons bestuur voor de jaarlijkse subsidie-aanvraag van €4000 euro allerlei documenten eiste. Eerst leek goede raad duur. Letterlijk want zonder deskundige hulp zouden we waarschijnlijk niet tot waterdichte teksten kunnen komen. Toen loste AI de zaak binnen een halve middag  op, nadat ik gevraagd had op basis van onze website en de notulen een integriteitsprotocol voor bestuurders, een veiligheidsprotocol voor de actieve leden en een meerjarenbeleid te produceren. Voor dat laatste voegde ik aan de opdracht toe dat we gestaag wensten door te groeien maar dat veel meer diversiteit op grond van gender en etnische afkomst geboden was. Ook moesten de leden actiever worden. Omdat ik een gulle bui had, liet ik er nog een klokkenluidersregeling aan toevoegen.

AI kan trouwens goede diensten bewijzen om op basis van losse aantekeningen binnen een minuut of zo concepten notulen of discussiestukken te schrijven. Dat kan zelfs op grond van geluidsopnamen. Dit alles tast de werkgelegenheid van spindoctors en beleidsmedewerkers rechtstreeks aan. En ook dat van topadvocaten. Banken op Wall Street hebben al een verlaging van hun honoraria geëist omdat steeds meer van hun werk door AI gedaan wordt.

De ophef rond de geautomatiseerde welsprekendheid van de  ministers is dan ook een symptoom van de nieuwe ICT-revolutie. AI levert misschien geen bezielde maar wel bruikbare teksten. Ook nog in een minuut of wat. En vaak genoeg hebben mensen juist géén bezielde teksten nodig. Zoals ik met mijn subsidie-aanvraag. Soms wel. En dan gaat het mis Aan de andere kant waar maken we ons druk over? Volgens drie medewerkers van Anthropic bestaat de kans  dat  AI binnen een jaar of tien de........

© Joop