God is dood: graaf zijn lijk op voor het kapitaal en smijt de democratie in zijn kist

Wie kan zich nog het interview van De Groene Amsterdammer herinneren met VVD-partijideoloog Patrick van Schie? Op de vraag of hij liever met de PVV of met GroenLinks-PvdA zou regeren, antwoordde hij zonder aarzeling: "Liever met de PVV in een kabinet dan met GroenLinks-PvdA." Dezelfde Van Schie ziet delen van GroenLinks als een grotere bedreiging voor de democratie dan Geert Wilders en zegt over de PVV: "Ik zie die dreiging niet zo.”

Op basis van dat interview alleen al zou elke prominente VVD'er ondervraagd moeten worden over wat zij erger vinden: een democratische vorm van communisme of fascisme in de stijl van Mussolini.

Nergens beweer ik dat PRO communistisch is — juist niet. De vergelijking met democratisch communisme is een stresstest: hoe ver naar links mag een beweging economisch gaan voordat liberalen haar gevaarlijker vinden dan een autoritaire beweging die politieke rechten aantast?

PRO komt niet eens in de buurt van stevig socialisme en wordt al als een groter gevaar gezien door Patrick van Schie dan een partij die niet eens een partijdemocratie heeft. De kans is niet groot dat men openlijk voor Mussolini zou kiezen. Maar zelfs de aarzeling – "poeh, daar zeg je me wat" – zou al veelzeggend zijn. Zij zou de indruk wekken dat democratie voor hen vooral waardevol is zolang de bestaande economische orde niet fundamenteel ter discussie wordt gesteld.

Een ander punt waar de economie regelmatig onbedoeld als reden wordt opgegeven om antidemocratische krachten door de vingers te zien, zonder dat politieke commentatoren het doorhebben: het referendum. De officiële redenering was vooral dat ‘het raadgevende karakter verkeerde verwachtingen opriep’. Veel kiezers beschouwden een meerderheid voor hun positie als bindend, terwijl de regering en het parlement slechts verplicht waren tot heroverweging.

Maar bij het referendum over de Sleepwet verklaarde CDA-leider Sybrand Buma vooraf al dat het kabinet — volgens hem — aan de wet zou vasthouden, ongeacht de uitslag. In hoeverre is er nog sprake van een heroverweging wanneer de politieke conclusie al vaststaat?

Daarnaast was de politieke steun voor een correctief bindend referendum verdwenen. Stel je voor dat Nederland een geopolitiek en economisch drama zoals Brexit zou meemaken? Alleen was Brexit helemaal geen correctief referendum. Het was juridisch raadgevend, maar werd door de Britse politieke leiding vooraf als bindend verkocht en achteraf als bindend uitgevoerd.

Zo ontstond de slechtst denkbare combinatie: een referendum zonder vooraf vastgelegde juridische gevolgen, waarvan de uitslag vervolgens wel als onaantastbaar volksmandaat werd behandeld. Vervolgens is de rechtvaardiging die te veel politieke commentatoren tegenwoordig geven dat de democratie tegen desinformatie beschermd moet worden. Want wie wil er nu nog een Brexit?

Desinformatie en manipulatie zijn reële problemen, maar zij waren niet de reden waarom het raadgevend referendum in Nederland werd afgeschaft. Toch kwam het democratische instrument zelf ter discussie te staan.

Zodra democratische inspraak economisch ontwrichtende of politiek onwelgevallige uitkomsten kan opleveren, wordt........

© Joop