Nederland is (potentieel) autocratischer dan de Verenigde Staten

Activist, (vakbonds)jurist

Stel, er hangt een rijpe sinaasappel in je boomgaard, en je bent bang dat die vrucht gestolen gaat worden. Hoe kijk je hoe groot dat risico is? Kijk je alleen naar de passanten, hoe zij verlekkerd naar je sinaasappel kijken, of ze proberen over je hek te klimmen? Of kijk je ook naar hoe hoog het hek is, en of er toevallig een ladder naast de boom staat?

Op 17 juli publiceerde de stichting Democratie Monitor een nieuw rapport, waarin zij waarschuwen voor de “mogelijkheid van beginnende autocratisering” in Nederland. Dit rapport focust zich in deze metafoor vooral op de eerste elementen, namelijk: zijn er politici met autocratische neigingen in de Nederlandse politiek? Hun conclusie is, zoals hierboven te lezen is, genuanceerd en voorzichtig. Zelf hou ik ook de autocratische tendensen in Nederland in de gaten, en ik kom tot een veel minder rooskleurig beeld dan dit rapport. Hoe komt dat?

Het verschil in conclusie zit hem in de elementen die je erbij betrekt. Het rapport van de stichting kijkt voornamelijk naar acties die proberen om de bestaande wettelijke orde te ondermijnen, en vergelijkt deze met de manier waarop bijvoorbeeld Donald Trump probeert om de Verenigde Staten om te bouwen tot een autocratie. Als je die vergelijking maakt, dan komt Nederland er positief uit vergeleken met de VS. Rob Jetten is geen Trump die openlijk de parlementaire democratie aanvalt. Er zijn wel een aantal politici die verlekkerd naar de sinaasappel staren, maar nog niemand heeft het op een sprinten gezet. Die vergelijking doet echter geen recht aan een groot verschil tussen de VS en Nederland, namelijk gemakkelijk die sinaasappel te pakken is: de institutionele bescherming tegen autocratie.

Juist in die aspecten, de institutionele bescherming tegen autocratie, is het in Nederland zeer slecht gesteld. In de VS worden burgemeesters en gouverneurs bijvoorbeeld verkozen. In Nederland worden burgemeesters en commissarissen van de koning benoemd door het kabinet. In de VS worden de........

© Joop