Erdem ahlâkı, ailede başlayan, okulda güçlenen ve hayatın her alanında örnek davranışlarla yaşatılan bir karakter eğitimidir. Bilginin, gücün ve zenginliğin insanlığa fayda sağlaması ancak adâlet, dürüstlük, merhamet, sorumluluk ve erdemle mümkündür çünkü güçlü toplumlar önce erdemli insanlar yetiştirerek yükselir.

Çünkü erdem öğretilmeden gelecek inşa edilemez. Çocuklara bırakılacak en büyük miras, erdem ahlâkıdır. Karakter inşa edilmeden medeniyet inşa edilemez. İnsan olmanın en güzel hâli erdemdir. Erdemli insanlar, güçlü toplumu meydana getirir. Okullar bilgi verir, erdem hayat verir. Bir milleti yükselten sessiz güç, erdem ahlâkıdır. Erdem kaybolursa toplum ve medeniyet sessizce çöker.

İnsanlık bugün bilgi, teknoloji ve zenginlik üretebiliyor fakat aynı hızla erdem üretemiyorsa, medeniyet ilerliyor gibi görünse de insanlık geriliyor demektir. Çünkü bilgi aklı geliştirir; erdem ise insanı ve medeniyeti ayakta tutar.

Erdem ahlâkı, sadece okutulan bir ders değil; ailede başlayan, okulda güçlenen, toplumda olgunlaşan ve hayatın her alanında yaşanarak öğrenilen bir medeniyet eğitimidir.

Bir zamanlar, bu toprakların uçsuz bucaksız irfan coğrafyasında "iyi insan" olmak, "başarılı insan" olmaktan çok daha kıymetli, çok daha mukaddes bir payeydi. Bir çocuğun dimağına ve kalbine ilk nakşedilen olgu, alelacele okuma yazma öğrenmesi ya da hayat kavgasında öne fırlaması değil; doğruyu söylemek, ahde vefa göstermek, sözünde durmak, büyüğüne hürmet, küçüğüne merhamet etmek yani güzel ahlâk sahibi erdemli bir insan olmaktı.

İnsanlık tarihi boyunca ayakta kalmayı başarmış tüm kadim medeniyetler, gücün ve servetin değil, bu sessiz ve derinden işleyen erdem ahlâkı kodlarının omuzlarında yükselmişti.

Bugün ise modern zamanların şatafatlı meydanlarında durup kendimize şu can yakıcı soruyu sormak zorundayız: Bizi biz yapan, bizi bir arada tutan o yüce erdemler nerede?

Okullarda sadece test skorları ve başarı notlarıyla, iş hayatında acımasız kariyer basamaklarıyla, sosyal medyada ise sabun köpüğü gibi sönüp giden takipçi sayılarıyla ölçülen bir dünyada yaşıyoruz.

Bu yeni ve mekanik düzende "erdem" kelimesi, âdeta müze vitrinlerinde sergilenen antika bir eşya gibi yalnız, yabancı ve unutulmuş duruyor. Oysa erdem ahlâkı, insanı insan kılan o temel maya; bir toplumun çimentosu, bir medeniyetin can suyudur.

Peki, ne oldu da bu mukaddes maya unutuldu? En önemlisi, ruhların bu derin hafıza kaybı nasıl iyileştirilecek ve o kayıp erdem değerleri nasıl yeniden bulunacak?

Bugün insanlık, gökyüzünü delen akıllı binaların, dünyayı tek bir algoritmaya sığdıran yapay zekâ devrimlerinin ve sınır tanımayan dijital ağların ortasında, tarihin belki de en trajik tezatlarından birini yaşıyor.

Korkunç bir karakter kıtlığı ve ruh kuraklığı yaşanıyor. Savaşları durdurmak için yazılmış ciltler dolusu uluslararası kanunlar, suçluları izlemek için her sokağa dikilen kameralar, paranın ve küresel sermayenin akışını yöneten büyük finansal kurumlar var.

Ancak sokağa adım atıldığında, bir ekrana gözler kaydığında ya da insanlar, gecenin sessizliğinde kendi iç dünyalarına döndüklerinde derinden hissettiklerin o büyük eksiklik, kâğıt üzerinde kanunlarla ya da dijital bariyerlerle ikame edilemiyor.

Dünya haritası üzerinde göz kamaştırıcı bir teknolojik konfor, konforlu bir yapay lüks inşa edilmiş; fakat ne acıdır ki, o ihtişamlı dekorun içine yerleştirilecek "insanı" kaybedilmiş.

Erdem, felsefe kitaplarının tozlu sayfalarına hapsedilecek bir entelektüel lüks, pazar tezgahlarında pazarlığı yapılacak bir meta ya da sadece dillerde dolaşan nostaljik bir temenni değildir.

Erdem, sarsılan ve çökmekte olan bir toplumsal binanın en temel taşıyıcı kolonudur. O kolon bir kez kesildiğinde, üstündeki medeniyet ne kadar göğe yükselirse yükselsin, hangi ekonomik ihtişama sahip olursa olsun, bir gece ansızın yerle bir olmaya mahkûmdur.

Erdem ahlâkı, insanlığın varoluş arayışı kadar eski ve köklüdür. İslâm düşünce atlasına bakıldığında ise erdem, ahlâkî değerlerle tam bir uyum içinde yaşamayı, hakikate ram olmayı ve her şartta doğru, etik davranışları sergilemeyi ifade eden geniş bir faziletler manzumesidir.

Doğu İslâm klasiklerinin mimarları olan nasirler ve fakihler, bu meseleyi hayatın merkezine koymuşlardır. Nasîrüddin Tûsî'nin Ahlâk-ı Nâsırî'sinden, Osmanlı entelektüel mirasının zirvelerinden biri olan Kınalızâde Ali Efendi'nin Ahlâk-ı Alâî'sine kadar uzanan o muazzam düşünce zinciri, erdemi asla sadece kişinin kendi iç dünyasına hapsettiği soyut bir mütedeyyinlik veya şahsî bir güzel hal olarak görmemiştir.

Onlar için erdem, devletin bekasının, toplumsal adâletin ve nizam-ı âlemin yegâne koruyucusudur. Bu tarihî perspektif insanlara şunu söylüyor: Bugün yeniden erdem ahlâkını ayağa kaldırma mücadelesi, aslında öz köklerden kopan o şifalı nehri, kuruyan kalplere ve kurumsallaşan yalnızlığa yeniden akıtma, kadim bir geleneği asrın idrakine söyleterek canlandırma hamlesidir.

Aristoteles de, ahlâk felsefesinin bu sarsılmaz temeline işaret ederken erdemi "statik bir bilgi" değil, "yaşayan bir alışkanlık" olarak tanımlar.

Ona göre, sadece iyi olanı bilmek yetmez; iyi bir insan olmak, ancak ve ancak erdemli faaliyetleri bıkmadan, kesintisiz bir biçimde tekrarlayarak ruhun bir parçası haline getirmekle mümkündür.

Eğitimin nihaî gayesi, zihinleri sadece ham bilgi kırıntılarıyla doldurmak, insanı sadece bir meslek icra eden biyolojik bir robota dönüştürmek değildir. Gerçek eğitim, bütünüyle bir karakter inşası sürecidir.

Eğitim politikalarının ruhunu oluşturan on temel değer (adâlet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik ve yardımseverlik) özü itibarıyla bu toprağın ruhundan damıtılmış erdem ahlâkının açık bir tezahürüdür.

Nitekim yakın dönemde uygulamaya konan "Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi", tam da bu hayatî ihtiyacı görerek ahlâkî ve insanî olgunlaşmayı müfredatın tam merkezine yerleştirmeyi gaye edinmiş olduğu anlaşılıyor.

Fakat kâğıt üzerindeki bu ulvî niyetler ile sahanın yakıcı gerçekleri arasında ciddî bir kurumsal boşluk bulunmaktadır.

Yapılan pedagojik araştırmalar ve müfredat analizleri, eğitim sistemlerindeki kazanımların çok düşük bir oranının doğrudan doğruya karakter eğitimi, vicdan inşası ve pratik ahlâk uygulamalarıyla ilişkili olduğunu gözler önüne sermektedir.

Geriye kalan devasa oran ise ne........

© İstiklal