menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Çocuk ölümleri ve cezasızlık zırhı: Muhammed, Furkan ve diğer çocuklar için onarıcı adalet

42 0
25.10.2026

Türkiye Barolar Birliği İnsan Hakları Merkezi toplantısı için Ankara’da bulunduğum esnada baro başkanı bir arkadaşımla ülkenin içinden geçtiği ağır süreci konuşuyorduk. Arkadaşım, kendi memleketine gelen şehit cenazeleri üzerinden yaşanan toplumsal kırılmaları, bu durumun yarattığı tahribatın geri dönülmez yaralar açtığını , bu acı ve kayıpların insan ve toplum üzerindeki karşılığını anlatıyordu. Onu dinlerken zihnim ister istemez başka bir coğrafyaya, başka ailelere ve başka evlerin yarım kalan çocukluklarına yöneliyordu.

Aklıma Bölge’de yaşanan hak ihlalleri, hayattan koparılan çocuklar ve yıllara yayılan o sessiz adalet arayışları geldi. Nasıl oluyordu da bir ölüm bütün bir toplumun ortak yasına dönüşebilirken, bir başka ölüm yalnızca bir ailenin omuzlarına yükleniyor ve bir mahkeme dosyasının sararmış sayfaları arasına hapsedilip kalabiliyordu?

Bu soru, asla acıları yarıştırmak ya da bir kaygıyı diğerinin karşısına koyup dengelemek için değildi. Aksine hiçbir acının, bir başkasını görünmez kılmaması gerektiğine duyduğum inançtan doğuyordu.

Bir insanın ardından üzülmek için onun kimliğini, doğduğu şehri, konuştuğu dili, ideolojisini ya da hangi ailenin evladı olduğunu bilmek zorunda değiliz. Samsun’un herhangi bir mahallesine gelen ölüm haberi ne kadar yürek dağlıyor ve o bölgede infial yaratıyorsa, Cizre’de aynı haberi alan annenin feryadını da kendi özbenliğimizde hissedebildiğimiz ölçüde adalet kavramından bahsedebiliriz. Bir çocuğun kaybına duyduğumuz sızı, doğduğu coğrafyaya göre biçim değiştiriyorsa orada yalnızca toplumsal bir çatlak değil, derin bir vicdan ve adalet krizi var demektir.

Çünkü adalet, yalnızca kendi yaramızı sarıp bunu içselleştirdiğimizde değil ötekinin acısını da en az kendi acımız kadar gerçek kabul ettiğimizde başlar.

Geçmişle yüzleşmek, geleceği onarmak

Hafıza Merkezi’nin 15-16 Kasım 2024’te İstanbul’da düzenlediği uluslararası bir sempozyuma katılmıştım. Farklı ülkelerden akademisyenlerin, araştırmacıların ve hak savunucularının bir araya geldiği bu buluşmada, çatışmaların ardından adaletin nasıl tesis edilebileceğini, geçmişle yüzleşmenin ve toplumsal hafızanın barışın inşasındaki rolünü tartışma imkanı bulmuştum.

Lübnan’da kaybedilen insanların akıbetiyle yüzleşme arayışından Kolombiya’da mağdurların hakları ve tazminat meselesine, Saraybosna’daki Savaş Çocukluğu Müzesi’nin hafıza ve barış çalışmasından zorunlu göç ve etnik çatışma deneyimlerine kadar uzanan farklı örnekler, her toplumun kendi tarihsel koşullarına özgü bir adalet arayışı olduğunu gösteriyordu. Ancak bütün bu farklı deneyimlerin ortaklaştığı temel bir perspektif vardı: Geçmişin acılarıyla yüzleşmeden, mağdurların yaşadıklarını tanımadan ve sorumlulukları görünür kılmadan kalıcı bir barış kurmak asla mümkün değildi.

İşte onarıcı adalet kavramı tam da bu noktada ortaya çıkıyor; Onarıcı adalet ceza adaletinin yerine geçen, sorumlulukları buharlaştıran ya da ağır ihlalleri ‘uzlaşma’ adı altında örten bir kolaycılık değildir. Aksine gerçeğin tüm çıplaklığıyla ortaya çıkarılmasını, mağdurun yaşadığı travmanın tanınmasını, Türkiye’deki hukuk sisteminde ‘pek alışık olmasak da’ gerçek sorumluların hukuk önünde hesap vermesini ve benzer acıların........

© İlke TV