Gündüzleri gece eden mübadelenin 103. yılındayız.

30 Ocak 1923 tarihinde Lozan’da TBMM Hükümeti’yle Yunanistan Hükümeti arasında imzalanan Nüfus Mübadelesi Sözleşmesi’nin yol açtığı zorunlu göç uygulaması toplumun belleğinde derin izler bıraktı.

Mübadele satırlara dökülemeyecek, kitaplara sığmayacak kadar büyük bir dram.

Din temelli sözleşmenin en can alıcı özelliği isteğe bağlı değil, zorunlu olmasıydı. Bu zorunlu göç, ülkelerin ulus devlete zorlanmasıydı.

Lozan Mübadilleri Vakfı’nın (LMV) kuruluşuna kadar mübadele Yunanistan tarafında tek taraflı olarak yorumlanıyordu.

Yunanistan’da mübadelenin iki taraflı zorunlu göç olduğu konusuna hiç değinilmiyor, sadece Anadolu’yu terk eden Rumlara değiniliyordu.

Bu “tek taraf”lılık Yunanistan’da hem siyaseten hem de çeşitli yollarla belgelendirilerek; Türkiye’de ise öğretilmeyerek, unutturulmaya çalışılarak yaşandı.

Sözleşmenin birinci maddesi, “Türk topraklarında yerleşmiş Rum Ortodoks dininden Türk uyruklarıyla, Yunan topraklarında yerleşmiş Müslüman dininden Yunan uyruklarının, 1 Mayıs 1923 tarihinden başlayarak, zorunlu mübadelesine girişilecektir. Bu kimselerden hiç........

© Hürses