Geçtiğimiz hafta, kitap yayıncılığı ile yapay zekâ arasındaki ilişkiyi kökten değiştirebilecek nitelikteki Anthropic davasına kısaca değinmiştim. Ancak bu konuda yayıncı dostlarımdan gelen sorular ile birlikte dava ile birlikte mevcut durumu toparladım. Araştırmamın ardından gördüm ki mesele, yalnızca hukuk çevrelerinin ya da teknoloji şirketlerinin tartışacağı teknik bir konu değil. Aslında bu dava, kitapların nasıl üretileceğini, yayıncıların hangi haklara sahip olacağını ve kültürel üretimin geleceğini doğrudan ilgilendiriyor.

Dava, Anthropic şirketinin büyük dil modelini eğitmek amacıyla telif hakkıyla korunan milyonlarca kitabı Library Genesis (LibGen) ve Pirate Library Mirror (PiLiMi) gibi korsan dijital arşivlerden izinsiz kullandığı iddiasıyla üç yazar tarafından başlatıldı. Ancak süreç kısa sürede bireysel bir telif uyuşmazlığını aşarak yaklaşık yarım milyon hak sahibini kapsayan dev bir toplu davaya dönüştü. Amerika Yayıncılar Birliği ile Yazarlar Birliği’nin davaya müdahil olması, bunun yalnızca yazarların değil, yayıncıların ve yayıncılık sektörünün geleceğini ilgilendiren bir hukuk mücadelesi olduğunu açık biçimde ortaya koydu.

Bu dava, yayıncılık dünyasının önüne üç temel soru koymaktadır: Yapay zekâ şirketleri, yayıncıların büyük yatırımlarla oluşturduğu kitap kataloglarını hangi hukuki sınırlar içinde kullanabilir? Yayıncıların editoryal emeği, çeviri yatırımları ve oluşturdukları yayın portföyü dijital çağda nasıl korunacaktır? Ve en önemlisi, yayıncılığın geleceğini teknoloji şirketleri mi belirleyecek, yoksa fikrî mülkiyet hukukunun koruduğu yayıncı ve yazar hakları mı?

Bir yayıncı olarak bu davayı yalnızca bir teknoloji şirketi hakkında verilmiş hukukî bir karar olarak görmüyorum. Bu dava, yayıncıların dijital çağdaki haklarının korunup korunamayacağını belirleyecek tarihî bir eşiktir. Çünkü yayıncılık yalnızca kitap........

© Hür Fikirler