15 Temmuz 2016 darbe girişimi, Türkiye siyasi tarihinin en tartışmalı olaylarından biri olmaya devam etmektedir. Bu çalışmada, söz konusu girişimin “kontrollü darbe” ya da “sahte darbe” olduğuna dair iddiaların fizik biliminin temel kavramlarından biri olan entropi ilkesi çerçevesinde neden tutarsız olduğu incelenmektedir. Termodinamiğin ikinci yasası ve bilgi teorisindeki Shannon entropisi, karmaşık sistemlerin doğası gereği öngörülemeyen sonuçlar doğurduğunu ortaya koymaktadır. Darbe girişiminin gece boyunca yaşanan kaotik seyri, komuta zincirinin bozulması, katılımcıların örgütsel dağınıklığı ve sonucun hiçbir merkezî aktörün çıkarına tam olarak uymayışı; olayın önceden kurgulanmış bir senaryonun ürünü olamayacağına işaret etmektedir. Makale, tarihsel, hukukî ve fiziksel argümanları bir arada ele alarak komplo teorisinin epistemolojik zayıflıklarını gözler önüne sermektedir.

Anahtar Kelimeler: 15 Temmuz, Entropi, Darbe Girişimi, Termodinamik, Karmaşık Sistemler, Kontrollü Darbe Tezi

15 Temmuz 2016 gecesi Türkiye, olağanüstü bir şiddet ve kaosla yüzleşti. Tankların köprüleri kapatması, savaş uçaklarının Ankara semalarında alçak irtifada süpürmeleri ve meclis binasının bombalanması, yalnızca bir gecede 251 vatandaşın hayatını kaybetmesine yol açtı. Binlerce kişi yaralandı; Türkiye, sonraki aylarda derin bir siyasi dönüşüm geçirdi.

Bu dramatik olayın neden olduğu şok atmosferinde, bazı çevreler girişimin aslında iktidar tarafından organize edilmiş, “kontrollü” ya da “izinli” bir darbe olduğunu öne sürdü. Bu görüşe göre hükümet, muhaliflerini tasfiye etmek, olağanüstü hâl ilan etmek ve iktidarını pekiştirmek amacıyla bazı askerî unsurları bilerek serbest bırakmış ya da teşvik etmiştir.

Bu makalenin iddiası şudur: Söz konusu tez, hem tarihsel kanıtlar hem de fizik biliminin temel prensipleri açısından değerlendirildiğinde sürdürülemez bir nitelik taşımaktadır. Özellikle entropi kavramı, yani karmaşık sistemlerin artan düzensizlik eğilimi, kontrollü darbe tezinin neden yapısal olarak imkânsız olduğunu açıklamak için güçlü bir analitik araç sunmaktadır.

Entropi Nedir? Temel Kavramsal Çerçeve

Termodinamikte Entropi

Entropi kavramı ilk olarak on dokuzuncu yüzyılda Rudolf Clausius tarafından ısı transferinin yönünü açıklamak amacıyla geliştirilmiştir. Termodinamiğin ikinci yasasına göre, kapalı bir sistemde entropi kendiliğinden azalamaz; aksine zamanla artar ya da sabit kalır. Bu yasa, fiziksel süreçlerin geri dönüşümsüzlüğünü ve doğal eğilimin düzenden düzensizliğe doğru işlediğini ortaya koyar.

Daha yalın bir ifadeyle bir sistem ne kadar çok parçadan oluşursa, bu parçaların öngörülemeyen biçimlerde etkileşime girmesi olasılığı o denli artar. Başlangıç koşulları ne kadar titizlikle belirlense de zamanla sistemin davranışı, başlangıçta tasarlanan düzenden uzaklaşır.

Shannon Entropisi ve Bilgi Belirsizliği

Matematikçi Claude Shannon, 1948 yılında yayımladığı çalışmasıyla entropiyi bilgi teorisine taşımıştır. Shannon entropisi, bir sistemdeki belirsizliğin ya da öngörülemeyen bilgi miktarının sayısal ölçüsüdür. Bir iletişim kanalında ne kadar çok gürültü ve değişken varsa, mesajın özgün biçiminde karşı tarafa ulaşması o denli güçleşir.

Bu ilke, sosyal ve siyasî sistemlere de uygulanabilir. İnsan davranışlarından oluşan karmaşık örgütlenmelerde, bilginin her düzeyde tam, doğru ve çarpıtılmadan aktarılması matematiksel olarak imkânsıza yakındır. Katılımcı sayısı arttıkça, sistemin merkezden yönetilmesi giderek daha güç bir hale gelir.

Kontrollü Darbe Tezinin Entropik Analizi

Katılımcı Sayısı ve Koordinasyon Problemi

15 Temmuz gecesi darbe girişimine katılan asker sayısının binlerle ifade edildiği bilinmektedir. Türkiye Büyük Millet Meclisi soruşturma komisyonunun bulgularına göre çeşitli birliklerden sekiz binden fazla askerin operasyona dahil olduğu tespit edilmiştir. Bu ölçekteki bir örgütlenme, entropi ilkesi açısından son derece öğretici bir örnek sunar.

Bir sisteme dahil olan her yeni aktör, beraberinde yeni bir belirsizlik kaynağı getirir. Katılımcılar arasındaki her iletişim kanalı, bilginin çarpıtılabileceği, yanlış anlaşılabileceği ya da kasıtlı olarak değiştirilebileceği yeni bir düğüm........

© Hür Fikirler