20 Temmuz 2016 tarihinde yargı görevine başlayan ve iki dereceli yargılama sisteminin istinaf kanun yolunda yetkili kılınan bölge adliye mahkemeleri ceza daireleri ile ilgili hükümler; 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.272 ila m.285’de ve 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 25 ila 48. maddelerinde yer almaktadır.

İki dereceli yargılama sisteminden kaynaklanan ve istinaf kanun yolunun yalnızca hukukilik denetimi değil, maddi vaka incelemesi de yaptığından bahisle “Direnme yasağı” başlıklı CMK m.284’den kaynaklanan ilk derece mahkemeleri ile BAM ceza daireleri arasında tartışmayı sonlandırmak için; kanun koyucu önce “Hukuka kesin aykırılık halleri” başlıklı CMK m.289’da gösterilen sebepler yönünden CMK m.280/1-e’de yetki daraltmasına gitmiş, ardından bu yetki daraltmasını BAM ceza daireleri lehine olacak şekilde eski hale getirmiş, istinaf kanun yolu aşamasında dosya üzerinden inceleme ile karar verilmesi, özellikle duruşma açmadan düzelterek istinaf talebinin esastan reddine ve bozma kararları verilmemesi yönünde temyiz merci olan Yargıtay kararlar vermeye başlamış,

Yine kanun koyucu; “Temyiz” başlıklı CMK m.286/2-a’dan kaynaklanan 5 yıl hapis cezası sınırı nedeniyle temyiz yasağını bertaraf edebilmek için, bazı suçlar yönünden isitnaf sonrası temyiz yolunun açık bırakılmasını sağlayacak şekilde CMK m.286/3’de değişikliğe gitmiştir.

İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi’nin Ek 7. Protokolü’nün “Ceza konularında iki dereceli yargılanma hakkı” başlıklı 2. maddesi nedeniyle istinaf kanun yolunun oluşturulması gerektiğini, hem mahkemeye erişim ve hem de temyiz öncesinde, hatta bazı davalar yönünden bariyer oluşturacak şekilde istinaf kanun yolunun olması gerektiğini savunan görüş karşısında, istinaf kanun yolunun beklenen faydayı sağlamadığını, işleri ve davaları süreç bakımından uzattığını, adaleti geciktirdiğini, maalesef Yargıtay öncesi de facto bir temyiz merciinin daha kurulduğunu, bu yönüyle bölge adliye mahkemelerinde devamı düşünülüyorsa, bu mahkemelerin de Ankara’da bulunan Yargıtay’a yakın kurulmasının ve bir yerde toplanmasının isabetli olacağını savunanlar da bulunmaktadır.

Aradan geçen 10 seneyi aşkın zamana rağmen, istinaf kanun yolunun ceza ve hukuk dairelerinde yaşanan sorunların çözülemediği, bilhassa hukuk dairelerinde dosyaların çok beklemesinden kaynaklanan sebeplerle adaletin geciktiği, temyiz incelemesi için Yargıtay’a giden dosyalar bakımından bu gecikmenin daha da arttığı, BAM ceza dairelerinde mahkemeye erişim hakkı sağlanamadığına dair şikayetlerin yoğun olduğu, çünkü istinaf kanun yolunda çoğunlukla duruşma açılmayıp, dosya üzerinden kararlar verilebildiği, bilhassa 5 yıl ve daha az hapis cezalarından mahkumiyet kararlarına karşı temyiz yolunun açık olmadığı dosyalarda, bir dosyadan birden fazla ve her biri 5 yıl ve daha az hapis cezasına mahkumiyet olan kararların öngördüğü toplam hapis cezalarının 50, 100 ve hatta 200 yıla vardığı durumlarda bile temyiz yolunun kapalı olduğu, bu durumun da ciddi eleştirilerin yapılmasına yol açtığı bilinmektedir.

Temyiz mercii olan Yargıtay; istinafta duruşma açılmasını sağlamaya dönük “yoklukla maluliyet”, “hukuki değerden yoksun olma” ve “hükümsüz olma” gibi kararlarla, istinafta duruşma açılmadan verilen bazı kararlar ile bu kararların dayanağı olan ilk derece mahkemesi kararları yönünden bozma kararları verdiği, bunun yanında istinafta kesinleşen bazı dosyalar yönünden bağlantı nedeniyle, yani dosyanın bir kısmının veya örgütlü dosyaların bir kısmının temyize gelip, diğer kısmın istinafta kesinleştiği hallerde dosyanın tümden temyiz incelemesine tabi tutulmasına karar verebildiği, bu yönde talepleri kabul ettiği, yine istinafta bozma kararı sebebiyle ilk derece mahkemesine dönüp de ilk derece mahkemesi tarafından temyize açık olmayan bir karar verildiğinde, BAM ceza dairelerinin duruşma açmamasını ve karar vermememesini, bu nedenle de dosyaların temyiz incelemesine gelememesini eleştirerek, hak arama hürriyeti kısıtlandığından bahisle BAM ceza dairelerinde duruşma açılmasından bahisle bozma kararı verdiği, bazen de suç vasfında hata nedeniyle yapılan temyiz başvurusunu, dosyaya ve cezaya karşı temyiz yolu açık olmadığı halde kabul edip, usulden ve esastan temyiz incelemesi yapmaktadır.

Bu yazımızda; Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 03.06.2026 tarihli, 2024/1-421 E., 2026/337 K. sayılı kararını kısaca ele alacağız, çünkü istinaf kanun yolunun kabul edilmesinde........

© Hukuki Haber