İstinaf ve temyiz kanun yollarına başvuruda parasal sınırların bulunması, bir yandan istinaf/temyiz mercilerinin iş yükünü azaltma ve yargılamanın makul sürede sonuçlandırılması amacına hizmet ederken diğer yandan Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğü kapsamında “hükmün denetlenmesini talep etme hakkı” üzerinde sınırlayıcı etki doğurmaktadır.

Anayasa Mahkemesi, 04.12.2024 tarihli E.2023/182, K.2024/203 sayılı kararıyla HMK Ek 1/2’de yer alan ve istinaf/temyiz parasal sınırlarının uygulanmasında “hükmün verildiği tarihteki miktarın” esas alınmasını öngören ibareyi, özellikle yüksek enflasyon ortamında ve yargılamaların uzadığı hallerde kanun yoluna erişimi ortadan kaldırarak kişilere “aşırı külfet” yüklediği gerekçesiyle Anayasa’nın 13. ve 36. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir.

İptal hükmünün yürürlüğe girişi dokuz ay ertelenmiş; bu süreçte uygulamada önemli tartışmalar yaşanmıştır. Kanun koyucu ise 04.06.2025 tarihli değişiklikle HMK Ek 1/2’yi yeniden düzenleyerek 341, 362 ve 369. maddelerdeki parasal sınırların uygulanmasında “davanın açıldığı tarihteki miktarın” esas alınacağını açıkça benimsemiştir. Bu yazımızda, AYM’nin iptal gerekçesini, ölçülülük testinin parasal sınır rejimine uygulanışını, yürürlük ertelemesinin (9 ay) uygulamaya etkisini ve 2025 reformunun getirdiği yeni sistemi, hukuk devleti ve mahkemeye erişim hakkı bağlamında incelemektedir.

1. Parasal Sınırlar ve Hükmün Denetlenmesini Talep Etme Hakkı

Türk hukukunda istinaf ve temyiz, kararların maddi ve hukuki yönden üst dereceli mahkemece denetlenmesine imkân veren kanun yollarıdır. Bununla birlikte, kanun koyucu bazı uyuşmazlıkları “düşük değerli” sayarak kanun yolunu kapatabilmekte; bunu da parasal sınırlar aracılığıyla gerçekleştirmektedir. Bu yaklaşımın amacı, özellikle bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtay’ın iş yükünü azaltmak, yargılamaların daha hızlı ve düşük maliyetle sonuçlanmasını sağlamaktır.

Ancak parasal sınırların sistematiği, Anayasa m. 36 kapsamında korunan hak arama özgürlüğünün bir görünümü olan “hükmün denetlenmesini talep etme hakkı” üzerinde doğrudan etkilidir. Bu nedenle, parasal sınırların hangi yöntemle güncellendiği kadar, “hangi tarihteki parasal sınırın” kanun yoluna başvuruda esas alınacağı sorusu da anayasal önem taşır. Nitekim yüksek enflasyon dönemlerinde parasal sınırların yıllık yeniden değerleme oranlarına göre artması; buna karşılık dava değerinin nominal kalması hâlinde, davanın açıldığı tarihte kanun yoluna açık olan bir kararın, hüküm tarihinde kanun yolu dışında kalması mümkün hale........

© Hukuki Haber