İcra ve iflas daireleri tarafından gerçekleştirilen eylem ve işlemlerin, hukuk devleti ilkesinin kamusal bir görünümü ve yargısal faaliyetin devamı niteliğinde olduğu tartışmasızdır. Zira mahkemeler tarafından verilen kararların hukuk düzeni içerisinde gerçek bir karşılık bulabilmesi, bu kararların doğru, eksiksiz ve zamanında infaz edilmesine bağlıdır.

Bu yönüyle icra ve iflas müdürlükleri yalnızca alacağın tahsil edildiği idari birimler olarak kabul edilemez. İcra müdürlükleri; hukuk mahkemelerince verilen kararlarının infaz edildiği, borçlunun malvarlığına doğrudan müdahalede bulunulduğu, alacaklı ile borçlu arasındaki menfaat dengesinin gözetildiği, üçüncü kişilerin mülkiyet iddialarının takip hukukuna yansımasının belirlendiği ve mülkiyet hakkı başta olmak üzere birçok temel hak ve özgürlüğün sınırlandırılabildiği önemli bir kamusal görev alanıdır.

Nitekim daha önce kaleme aldığımız “İcra Müdürü’nün Takdir Yetkisi ve Sınırı” başlıklı çalışmada da ifade edildiği üzere, icra müdürünün takdir yetkisinin kanun hükmünün önüne geçirilmesi, uygulama birliğini ortadan kaldırmakta; aynı konuda farklı icra daireleri, hatta kimi zaman aynı karar verici tarafından birbirinden tamamen farklı kararların verilmesine neden olabilmektedir.

Bu nedenle tartışılması gereken husus yalnızca icra müdürlerinin sahip olduğu takdir yetkisinin kapsamı değildir. İcra müdürü ve icra müdür yardımcılarının göreve hangi eğitim ve mesleki yeterlilikle başladıkları, atama sonrasında ne kadar süreyle uygulamalı eğitime tabi tutuldukları ve görev devam ederken değişen mevzuat ile içtihatlar karşısında nasıl desteklendikleri değerlendirilmelidir.

İCRA PERSONELİ SAYISI ARTTI; MESLEKİ EĞİTİM AYNI ÖLÇÜDE GELİŞTİ Mİ?

Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan Adalet İstatistikleri esas alındığında, icra müdürü ve icra müdür yardımcısı sayısının 2016 yılında 2.672 iken 2025 yılında 4.657’ye yükseldiği görülmektedir. Buna göre dokuz yıllık dönemde icra müdürü ve icra müdür yardımcısı sayısı 1.985 kişi artmış; sayısal büyüme yaklaşık yüzde 74 olarak gerçekleşmiştir.

Yine ilk defa 2020 yılında ayrı bir kadro ve istihdam yapısına kavuşan icra kâtibi sayısı 3.822 iken, 2025 yılı itibarıyla 5.294 icra kâtibi istihdam edilmektedir. Bu alandaki sayısal artış ise 1.472 kişi ve yaklaşık yüzde 38,5 oranındadır.

Personel sayısındaki değişimin, aynı dönemde icra hukuk mahkemelerine yansıyan şikâyet dosyaları ve yıl içinde işlem gören icra dosyalarının hacmiyle birlikte değerlendirilmesi, icra teşkilatının niceliksel büyümesini daha sağlıklı biçimde ortaya koymaktadır.

Tablo 1. İcra Hukuk Mahkemelerindeki Şikâyet Dosyaları, İcra Personeli ve İşlem Gören İcra Dosyaları (2016–2025)

Kaynak: T.C. Adalet Bakanlığı, Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü, Adalet İstatistikleri (2016–2025), Adalet İstatistikleri Yayın Arşivi

Resmî veriler, 2016–2025 döneminde şikâyet türündeki icra hukuk mahkemesi dosyalarının 58.145’ten 80.078’e yükseldiğini; başka bir ifadeyle yaklaşık yüzde 37,7 oranında arttığını göstermektedir. Aynı dönemde yıl içinde işlem gören icra dosyası sayısı 25,225 milyondan 33,034 milyona çıkarak yaklaşık yüzde 31 oranında artmış; icra müdürü ve müdür yardımcısı sayısındaki artış ise yaklaşık yüzde 74 olarak gerçekleşmiştir.

Bununla birlikte verilerin yıllar itibarıyla doğrusal bir seyir izlemediği görülmektedir. Şikâyet dosyası sayısı 2022 yılında 91.373 ile işlem gören icra dosyası sayısı ise 2023 yılında 36,847 milyon ile dönemin en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Bununla birlikte milyonlarca dosyanın işlem gördüğü ve her yıl on binlerce şikâyet başvurusunun incelendiği bir sistemde, personel artışının meslek öncesi eğitim, uygulamalı yetiştirme, rotasyon ve sürekli hizmet içi eğitimle desteklenmesinin zorunlu olduğunu somut biçimde ortaya koymaktadır.

İCRA MÜDÜRÜNÜN TAKDİR YETKİSİ SINIRSIZ BİR YORUM YETKİSİ DEĞİLDİR

İcra müdürünün önüne gelen her talebi hiçbir inceleme yapmadan kabul etmesi beklenemeyeceği gibi, kanunda bulunmayan gerekçeler oluşturarak talebi reddetmesi de düşünülemez.

Takdir yetkisi; kanunun açıkça düzenlemediği, uygulayıcıya somut olayın özelliklerini değerlendirme imkânı tanıdığı alanlarda kullanılabilir. Bununla birlikte bu yetki hiçbir şekilde keyfî bir karar verme özgürlüğü anlamına gelmez.

İcra müdürü tarafından verilen kararın; İcra ve İflas Kanunu’na, takip yolunun niteliğine, Anayasa’da düzenlenen ölçülülük ilkesine, alacaklı ile borçlu arasındaki menfaat dengesine, işlemin amacı ve somut olayın özelliklerine uygun olması gerekir.

İcra müdürü, kendisini kanun koyucu yerine koyarak kanunda bulunmayan şartlar meydana getiremez. Kanunun açık hükmünü kişisel hukuk anlayışı doğrultusunda daraltamaz veya genişletemez. Kanunun çözümünü mahkemeye bıraktığı bir uyuşmazlığı kendisi sonuçlandıramaz.

İcra ve iflas müdürlüklerince yapılan işlemlere karşı İİK m.16 kapsamında şikâyet yolunun kabul edilmiş olması da müdürlük kararlarının yargı denetimine tabi olduğunu ve takdir yetkisinin hukuk kurallarıyla sınırlandırıldığını göstermektedir.

Bu bakımdan asıl sorun, icra müdürüne takdir yetkisi tanınmış olması değil; bu yetkinin hangi hâllerde, ne ölçüde ve hangi gerekçelerle kullanılacağının uygulamada yeterince bilinmemesidir.

İCRA DOSYALARINDA DEVİR YÜKÜ VE ELDEN ÇIKARILMA SÜRESİ

Adalet Bakanlığının 2025 yılı verileri, iş yükünün yalnızca yıl içinde işlem gören dosya sayısıyla değil, gelecek yıla devreden dosya stoku ve bu stokun elden çıkarılma süresiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. 2025 yılında icra dairelerinde 33.034.679 gelen dosyaya karşılık 8.959.318 dosya sonuçlandırılmış, 24.075.361 dosya gelecek yıla devretmiştir.

Şekil 1. İcra Dosyalarında Gelen, Çıkan ve Gelecek Yıla Devreden Dosyalar ile Devreden Dosyaların Elden Çıkarılma Süresi

Kaynak: T.C. Adalet Bakanlığı, Adalet İstatistikleri 2025, Tablo 61 (İcra ve İflas Daireleri Dosya Sayıları) ve Tablo 18 (Devreden Dosyaların Elden Çıkarılma Süresi).

2016 yılında 18.054.213 olan gelecek yıla devreden icra dosyası sayısının 2025 yılında 24.075.361’e ulaşması, dokuz yıllık dönemde 6.021.148 dosyalık ve yaklaşık yüzde 33,4 oranında artışa işaret etmektedir. Öte yandan devreden dosyaların elden çıkarılma süresi 2024 yılında 992 gün iken 2025 yılında yüzde 2 artarak 1.012 güne yükselmiştir. Resmî istatistiklere göre 2025 yılında adalet sisteminin evreleri arasında en uzun elden çıkarılma süresi icra ve iflas dairelerinde gerçekleşmiştir.

Bu göstergeler, gecikmenin nedenini veya tek tek müdürlük kararlarının hukuki niteliğini kendiliğinden açıklamaz. Bununla birlikte devreden dosya stokunun büyüklüğü ve elden çıkarılma süresinin uzunluğu; personel planlaması, iş dağılımı, süreç standardizasyonu, meslek öncesi uygulamalı eğitim ve sürekli hizmet içi eğitimin birlikte ele alınmasını gerekli kılmaktadır. Takip talebinin incelenmesi, haciz, satış, sıra cetveli, dosya hesabı ve ilamlı icra gibi alanlarda kararların zamanında ve hukuka uygun biçimde verilmesi, dosyaların gereksiz şekilde sistemde kalmasının önlenmesi bakımından da önem taşımaktadır.

YARGI HİZMETLERİNİN ETKİNLİĞİ BÜROLARI İLE İCRA TEŞKİLATININ KESİŞEN YÖNLERİ

Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından hazırlanan Yargı Hizmetlerinin Etkinliği Bürolarının Kuruluş ve Faaliyetlerine İlişkin Rehber, doğrudan icra ve........

© Hukuki Haber