KASKO SİGORTASINDA ANAHTARLA ÇALINMA İSTİSNASI VE İSPAT YÜKÜ

Genel Şartlar m. A.4.11 Klozunun Sınırları, Kazadan Sonra Terk Edilen Araç Sorunu ve Yargıtay 4. Hukuk Dairesi'nin 2026 Tarihli Kararları Üzerine Bir Değerlendirme

Araç hırsızlığı, kasko sigortasının en eski teminatlarından biridir; buna rağmen uygulamada sigortacıların en sık ret gerekçesi ürettiği hasar türlerinden biri olmaya devam etmektedir. Ret yazılarının ortak dili değişmez: Araç "kendi anahtarıyla" çalınmıştır, anahtar "araç üzerinde bırakılmıştır", olay "beyan edildiği gibi gerçekleşmemiştir". Bu gerekçelerin hukuki dayanağı, Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları'nın A.4.11 maddesi ile bu maddeye dayanılarak poliçelere konulan ve piyasada "anahtarla çalınma klozu" ya da "araç çalınmasında uygulanacak istisnalar klozu" adıyla anılan özel şarttır.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2026 yılının Şubat ayında iki gün arayla verdiği iki kararla bu klozun en tartışmalı uygulama alanına, yani bir trafik kazasının ardından anahtarı üzerinde bırakılarak terk edilen aracın çalınmasına ilişkin ret kararlarını onamıştır. Aynı Daire, 2025 yılının Aralık ayında ise anahtarın zorla ele geçirildiği bir olayda sigortacının ispat yüküne ilişkin itirazlarını reddederek tahkim kararını onamıştır. Bu çalışma, anılan kararları Genel Şartlar'ın sistematiği ve Türk Ticaret Kanunu'nun emredici hükümleri ışığında değerlendirmekte; klozun hukuki niteliğini, sınırlarını ve ispat yükünün dağılımını incelemektedir. İnceleme sonunda, Daire'nin ulaştığı sonuçların büyük ölçüde klozun lafzıyla uyumlu olduğu, ancak gerekçelerdeki iki noktanın, irade sakatlığı tartışması ile koruma önlemleri yükümlülüğüne dayanılmasının, yeniden düşünülmesi gerektiği ileri sürülmektedir.

I. HIRSIZLIK RİZİKOSUNUN GENEL ŞARTLARDAKİ KONUMU

Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları'nın A.1 maddesi, aracın çalınması veya çalınmaya teşebbüs edilmesi sonucu meydana gelen maddi zararları teminat kapsamına alır. Aynı madde, "Dar Kasko" ürününün bu risklerin yalnızca bir kısmını, "Kasko" ve "Genişletilmiş Kasko" ürünlerinin ise tamamını kapsadığını belirtir. Dolayısıyla adında "kasko" geçen her poliçede hırsızlık teminatı vardır ve bu teminat, çalınma yanında çalınmaya teşebbüs ile çalınan aracın hasarlı bulunması hâlini de kapsar.

Genel Şartlar'ın A.5 maddesinde sayılan teminat dışı hâller arasında hırsızlığa ilişkin tek hüküm 5.6 bendidir. Bu bent, aracın "sigortalının fiillerinden sorumlu olduğu kimseler veya birlikte yaşadığı kişiler tarafından" kaçırılması veya çalınmasını teminat dışında bırakır. Bendin kapsamı dardır: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, sigortalının emanet verdiği kişinin işyeri çekmecesinden anahtarı alan bir üçüncü kişinin aracı çalıp kaza yapması olayında, A.5.6'daki teminat dışılık hâllerinin gerçekleşmediğini, emanetçilerin ihmalinin ise sigortacının tazmin borcunu ortadan kaldırmadığını kabul etmiş; sigortacının sigortalısına ödediği tazminat için emanetçilere rücu edemeyeceği yolundaki direnme kararını onamıştır (Yargıtay HGK, E. 2008/17-299, K. 2008/302, 09.04.2008). Karar, 6762 sayılı Kanun'un 1278. maddesine dayanmakla birlikte, aynı ilke 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1429. maddesinin birinci fıkrasında korunmuştur: Sigortacı, aksine sözleşme yoksa, sigorta ettirenin, sigortalının ve bunların fiillerinden sorumlu bulundukları kişilerin ihmallerinden kaynaklanan zararları tazmin ile yükümlüdür; yalnızca kasten sebebiyet hâlinde tazminat borcundan kurtulur.

Anahtarla çalınma ise A.5'te değil, "Ek Sözleşme ile Teminat Kapsamına Dahil Edilebilecek Zararlar" başlıklı A.4 maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin 11. bendi, "araç anahtarının ek sözleşmede belirtilen haller sonucunda ele geçirilmesi suretiyle aracın çalınması ve çalınmaya teşebbüsü sonucu meydana gelecek ziya ve hasarlar"ın ancak ek sözleşmeyle teminat altına alınabileceğini öngörür; 12. bent aynı hâllerde anahtar kaybı nedeniyle kilit mekanizmasının değiştirilmesi giderini düzenler. Bu düzenleme tekniği iki sonuç doğurur. Birincisi, anahtarla çalınma Genel Şartlar'da bir teminat dışılık hâli olarak değil, ek sözleşmeye bırakılmış bir teminat genişletmesi olarak kurgulanmıştır; hangi hâllerin teminata gireceğini ek sözleşme, yani kloz belirler. İkincisi, kloz bulunmayan bir poliçede sigortacının A.4.11'e dayanarak anahtarla çalınmayı teminat dışı sayması, maddenin lafzına uygundur; ancak bu hâlde dahi sigortacı, aracın gerçekten anahtarla çalındığını, yani rizikonun teminat dışı bir şekilde gerçekleştiğini ispat etmek zorundadır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, iş makinesinin şantiyeden çalınmasına ilişkin bir uyuşmazlıkta sigortacının "asıl anahtarın kullanılması suretiyle yapılan hırsızlık teminat dışıdır" savunmasını, uygulanan Hırsızlık Sigortası Genel Şartları'nda bu yönde bir hüküm bulunmadığı gerekçesiyle reddeden bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır (Yargıtay 11. HD, E. 2022/2093, K. 2023/6105, 24.10.2023). Kararın verdiği mesaj açıktır: Teminat dışılık, poliçe ve genel şartlarda yazılı olmalıdır; sigortacının yorum yoluyla istisna üretmesi mümkün değildir.

II. ANAHTARLA ÇALINMA KLOZUNUN İÇERİĞİ VE HUKUKİ NİTELİĞİ

Piyasadaki genişletilmiş kasko poliçelerinde yer alan kloz, şirketten şirkete küçük ifade farklarıyla dört hâli düzenler. Sigorta Tahkim Komisyonu İtiraz Hakem Heyeti'nin bir kararında aktarılan metne göre kloz; anahtarın sigortalı veya sürücü öldürülerek, yaralanarak, zor ve şiddet kullanılarak ya da tehditle ele geçirilmesi hâlini teminat kapsamında sayar; anahtarın ikametgâh veya işyeri niteliğindeki kapalı ve kilitli bir mahalde muhafazası sırasında bu mahale kırma, delme, zorlama, tırmanma gibi yollarla girilerek alınması hâlini de teminata alır; buna karşılık zor kullanmaya gerek olmaksızın açık bırakılmış kapı veya pencereden girilip açıkta bırakılan ya da kilitli bir yerde tutulmayan asıl veya yedek anahtarın alınması hâlini ve anahtarın araç üzerinde bırakılması ya da kapı ve camlar kapalı olsa dahi asıl veya yedek anahtarın araç içinde bulunması hâlini teminat dışında bırakır (Sigorta Tahkim Komisyonu, K-2017/7627, 27.02.2017; Hakem Karar Dergisi, S. 30).

Klozun hukuki niteliği, uyuşmazlıkların çözümünde belirleyicidir. Kloz, sigortalının kusurunu yaptırıma bağlayan bir davranış kuralı değil, rizikonun kapsamını tanımlayan objektif bir sınırlamadır. Teminat içinde kalan iki hâl, anahtarın sigortalının iradesi dışında ve hukuka aykırı bir müdahaleyle ele geçirildiği durumlardır; teminat dışında kalan iki hâl ise anahtarın sigortalının özensizliği nedeniyle ulaşılabilir durumda bırakıldığı durumlardır. Bu yapı, Türk Ticaret Kanunu'nun 1429. maddesinin birinci fıkrasındaki "aksine sözleşme yoksa" ibaresinin somut bir uygulamasıdır: Kanun, ihmalden doğan zararların kural olarak teminat içinde olduğunu söyler; kloz, belirli ihmal tiplerini teminat dışına çıkaran aksine sözleşmedir. Kanun'un 1452. maddesinin birinci fıkrası yalnızca 1429. maddenin kasta ilişkin ikinci cümlesine aykırı sözleşmeleri geçersiz saydığından, ihmali teminat dışı bırakan bu sözleşme geçerlidir.

Klozun Genel Şartlar'ın C.11 maddesiyle ilişkisi de bu çerçevede kurulmalıdır. C.11, genel şartlara sigortalı aleyhine özel şart konulamayacağını öngörür. Anahtarla çalınma klozu, A.4.11'in açıkça ek sözleşmeye bıraktığı bir alanı düzenlediğinden, teminatı sınırlı vermesi C.11'e aykırılık oluşturmaz. Ancak klozun A.4.11'in çizdiği alanın dışına taşması, örneğin anahtarla ilgisi bulunmayan bir çalınma şeklini ya da A.1 kapsamındaki genel hırsızlık teminatını daraltan bir düzenlemeyi içermesi hâlinde C.11 devreye girer ve bu kısım sigortalı aleyhine sonuç doğurmaz. Uygulamada klozun anahtarla çalınma dışındaki hâllere de sirayet ettirilmek istendiği görülmektedir; camı kırılarak çalınan bir araçta "torpidodaki üçüncü anahtar" iddiasıyla ret, bunun tipik örneğidir ve aşağıda ispat yükü bağlamında ele........

© Hukuki Haber