GALERİDEN ALINAN AYIPLI ARAÇTA TÜKETİCİNİN HAKLARI: İKİ KATMANLI BİR KORUMA REJİMİ

Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik'in Garanti ve Ekspertiz Düzeni ile 6502 Sayılı Kanun'un Ayıp Hükümlerinin Kesişimi

İkinci el araç alımından doğan uyuşmazlıklar, uygulamada çoğu zaman tek bir soruya indirgenmektedir: «Galericinin verdiği garanti süresi doldu mu?» Oysa galeriden araç alan tüketici, birbirinden bağımsız işleyen iki ayrı koruma katmanına sahiptir. Birincisi, 27 Ağustos 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik'in işletmeye yüklediği garanti ve ekspertiz yükümlülükleridir. İkincisi ise 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un ayıplı mala ilişkin genel rejimidir.

Bu iki katman arasındaki ilişki, Yönetmeliğin 17. maddesinin son fıkrasında açık biçimde kurulmuştur: «İkinci el motorlu kara taşıtı satışlarında tüketicilerin 6502 sayılı Kanunun ayıplı mal ve hizmetlere ilişkin hakları saklıdır.» Hüküm, sık rastlanan bir yanılgıyı baştan bertaraf etmektedir: Yönetmelik garantisi, tüketici hukukundaki ayıp haklarının yerine geçen bir düzenleme değil, onların yanına eklenen bir asgari güvencedir. Üç aylık garantinin sona ermesi, tüketicinin ayıptan doğan seçimlik haklarının sona ermesi anlamına gelmez.

Bu çalışmada önce her iki katmanın kapsamı ve sınırları ortaya konulacak, ardından ekspertiz raporunun ispat hukuku bakımından taşıdığı ağırlık, süre rejimi ve seçimlik hakkın kullanımını sınırlayan hâller güncel Yargıtay kararları ışığında değerlendirilecektir.

I. AYIP KAVRAMI VE ARAÇ SATIŞINDAKİ GÖRÜNÜMLERİ

6502 sayılı Kanun m. 8, ayıplı malı; tüketiciye teslimi anında kararlaştırılan örnek ya da modele uygun olmayan veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan mal olarak tanımlar. Maddenin ikinci fıkrası, tanımı reklam ve ilanlara da genişletir: ilanında yer alan özelliklerden birini taşımayan, satıcı tarafından bildirilen niteliğe aykırı olan ya da tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da ayıplıdır.

Bu üçlü ayrım, araç satışında somut karşılıklar bulur. Motor, şanzıman veya kaporta kaynaklı arızalar maddi ayıbı; araç üzerindeki rehin, haciz ya da tedbir şerhi hukuki ayıbı; kilometrenin düşürülmesi veya ağır hasar kaydının gizlenmesi ise tipik olarak ekonomik ayıbı oluşturur. İlan metninde yer alan «hatasız, boyasız» ya da «tramer kaydı yoktur» gibi ifadeler, m. 8/2 uyarınca doğrudan ayıp değerlendirmesine esas alınır; bu nedenle ilan çıktısı, uyuşmazlığın en değerli delillerinden biridir.

Ayıbın açık mı gizli mi olduğu ayrımı ise seçimlik hakların kullanılabilirliğini belirler. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bu ayrımı somut bir ölçüte bağlamaktadır: arızanın kullanılmaya başlandıktan sonra zamanla ortaya çıkması ve satın alınırken uzman olmayan bir kişi tarafından gözle veya basit bir muayene ile tespit edilmesinin mümkün olmaması hâlinde ayıp gizli ayıp niteliğindedir (Yargıtay 11. HD, 18.03.2025, 2024/1626 E., 2025/1923 K.). Aynı kararda, aynı arıza nedeniyle iki kez servise götürülmesine rağmen sorunu giderilemeyen araçta sözleşmeden dönme ve bedel iadesine hükmeden istinaf kararı onanmıştır.

II. BİRİNCİ KATMAN: YÖNETMELİK GARANTİSİ VE SINIRLARI

Yönetmelik m. 17/1, model yılına göre sekiz yaşın veya yüz altmış bin kilometrenin altında olan ve tescil belgesinde araç sınıfı M1, M1G, N1 ve N1G olan taşıtların motor ve şanzımanı ile elektrik ve elektronik sistemlerini, satış tarihinden itibaren üç ay veya beş bin kilometre süreyle işletmenin garantisi altına almıştır. Üretici tarafından yenilenmiş ikinci el taşıt satışlarında bu süre bir yıl veya yirmi bin kilometreye çıkar.

Garantinin işleyişi de düzenlenmiştir. Kapsamdaki parçalarda meydana gelen arızalar azami kırk beş iş günü içinde giderilir; sürenin başlangıcı, taşıtın işletmeye teslim tarihi veya tüketicinin il müdürlüğüne yazılı başvurusu üzerine işletmeye yapılan bildirim tarihidir. Onarım masrafları işletmeye aittir. İşletme, arızalı taşıtı teslim aldığına dair iki nüsha belge düzenlemek ve bir nüshasını taşıt sahibine vermekle yükümlüdür; arıza nedeniyle taşıtın kullanılamadığı süre garanti süresine eklenir.

Katmanın sınırları da açıktır. m. 18 uyarınca sekiz yaş veya yüz altmış bin kilometre üzerindeki taşıtlar, satış sırasında alıcı tarafından bilindiği işletmece belgelendirilen arıza ve hasarlar, ekspertiz raporunda belirtilen arıza ve hasarlar ile olağan kullanımdan kaynaklanan aşınma........

© Hukuki Haber