ELEKTRİKLİ ARAÇLARDA PERT BEDELİNE DAİR UYUŞMAZLIKLAR

Kaza Tarihi Esası, Sovtaj Kalemi ve Bilirkişi Raporunun Denetimi

Elektrikli araçların ikinci el pazarındaki payı hızla artarken, bu araçların karıştığı kazalar kasko sigortası uygulamasında alışılmış kalıpların dışına çıkan bir uyuşmazlık tipi doğurmuştur. İçten yanmalı araçlarda ağır hasar tartışması genellikle onarımın ekonomik olup olmadığı ekseninde yürürken, elektrikli araçlarda bu eşik çoğu zaman hızla aşılmakta ve taraflar aracın pert sayılması konusunda kısa sürede uzlaşmaktadır. Buna karşılık uyuşmazlık sona ermemekte, yalnızca yer değiştirmektedir: tartışma, aracın kaza tarihindeki rayiç değerinin ne olduğu ve hasarlı hâlin (sovtaj) hangi bedelle takdir edileceği noktasına taşınmaktadır.

Bu çalışma, elektrikli araçlarda pert hâlinde ödenecek tazminatın belirlenmesine ilişkin hukuki çerçeveyi; kaza tarihi esasının anlamını, rayiç ve sovtaj kalemlerinin birbirinden bağımsız denetlenmesi gereğini, poliçelerde yer alan rayiç bedel tespiti kayıtlarının genel işlem koşulu denetimine tabi olduğunu ve bilirkişi raporunun denetime elverişliliği ölçütünü, güncel Yargıtay kararları ışığında ele almaktadır.

I. ELEKTRİKLİ ARAÇTA PERT EŞİĞİNİN ERKEN AŞILMASI

Kara Taşıtları Kasko Sigortası uygulamasında bir aracın ağır hasarlı (pert) sayılması, onarım maliyetinin rizikonun gerçekleştiği tarihteki rayiç değere yaklaşması ya da bunu aşması esasına dayanır. Elektrikli araçlarda bu eşiğin erken aşılmasının teknik nedenleri bilinmektedir: yüksek voltaj batarya paketi tek başına aracın değerinin önemli bir bölümünü oluşturmakta, paket aracın taban gövdesine yapısal bir eleman olarak entegre edilmekte ve üreticiler termal kaçak riski nedeniyle kasaya ulaşan darbelerde kısmi onarıma izin vermemektedir. Buna soğutma devresi, yüksek voltaj kabloları ve sensörler ile döküm gövde parçalarının onarım yerine değişimi gerektirmesi eklendiğinde, dışarıdan sınırlı görünen bir hasarın parça listesi milyonlarca liralık bir maliyete ulaşabilmektedir.

Bu teknik zeminin hukuki sonucu şudur: elektrikli araç uyuşmazlıklarında pert nitelendirmesi çoğu zaman çekişme konusu değildir. Sigortalının itirazı, aracın pert sayılmasına değil, pert bedelinin hesabına yönelmektedir. Nitekim uygulamada başvuruların önemli bölümü, pert işlemini kabul eden ancak ödenen tutarın gerçek zararı karşılamadığını ileri süren bakiye tazminat talepleridir.

II. TAZMİNATIN ÖLÇÜSÜ: KAZA TARİHİNDEKİ RAYİÇ DEĞER

Türk Ticaret Kanunu m. 1459 uyarınca sigortacı, sigortalının uğradığı zararı tazmin eder. Zarar sigortasında ölçü, sigortalının malvarlığında rizikonun gerçekleşmesi ile meydana gelen eksilmedir. Pert hâlinde bu eksilme, aracın kaza tarihindeki ikinci el piyasa değerine karşılık gelir. Rayiç değerin hangi tarihe göre belirleneceği sorusu, elektrikli araçlarda içten yanmalı araçlara göre çok daha belirleyici bir sonuç farkı doğurmaktadır.

Uygulamada sıkça karşılaşılan bir yöntem hatası, bilirkişinin rapor tarihindeki güncel ilan fiyatlarını esas alıp tüketici fiyat endeksi ile geriye doğru bir indirim yaparak kaza tarihi değerini türetmesidir. Bu yöntem iki bakımdan sakattır. Birincisi, genel fiyat endeksi tek bir mal grubunun fiyat hareketini temsil etmez; elektrikli otomobil segmentinde ikinci el fiyatını belirleyen asıl değişkenler, üreticinin liste fiyatı hamleleri, vergi düzenlemeleri ve yeni versiyon çıkışlarıdır; bu değişkenler enflasyondan bağımsız ve çoğu zaman ters yönde hareket etmektedir. İkincisi, kaza tarihiyle örtüşen veri çoğu olayda mevcuttur: ilan siteleri geçmiş ilanları arşivde göstermese dahi, kaza tarihine yakın tarihli ekran görüntüleri, ilan numaraları, galeri fiyat listeleri ve yayımlanmış piyasa raporları dosyaya sunulabilir. Bu deliller sunulmuşsa, bilirkişinin bunlar hakkında olumlu veya olumsuz tek bir değerlendirme yapmaksızın sonuca varması kabul edilemez.

III. İKİ KALEMLİ HESAP: RAYİÇ VE SOVTAJ

Pert işleminde hasarlı aracın sigortalıda kalması hâlinde ödenecek nakit tazminat, kaza tarihindeki rayiç değerden sovtaj bedelinin düşülmesiyle bulunur. Hesabın iki ucu da kural olarak sigortacının atadığı eksper tarafından belirlenmektedir. Bu yapı, tek yönlü bir itirazın neden çoğu zaman yetersiz kaldığını açıklar: rayiç değerin aşağı çekilmesi ile sovtaj bedelinin yukarı takdir edilmesi, sigortalının malvarlığında birbirini toplayan iki ayrı eksilme doğurur. Bu nedenle itiraz, her iki kaleme birlikte yöneltilmelidir.

Elektrikli araçlarda sovtaj tartışması ayrı bir ağırlık taşır. Batarya modülleri, elektrikli motor ve invertör ikinci el pazarında değerli olduğundan, sovtaj oranı aynı segmentteki içten yanmalı araçlara göre belirgin biçimde yüksek takdir edilebilmektedir. Sovtaj bedelinin farazi biçimde yüksek belirlenmesi iddiası, Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 06.03.2024 tarihli ve 2022/839 E., 2024/2506 K. sayılı kararına konu olan uyuşmazlıkta da tartışılmıştır. Aynı kararda onanan Bölge Adliye Mahkemesi gerekçesinde iki husus daha belirginleşmektedir: rizikonun teminat dışında kaldığını ispat yükü TTK m. 1409 uyarınca sigortacıya aittir ve sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlık mutlak ticari iş niteliğinde olduğundan hükmedilecek tazminata yasal faiz değil avans faizi........

© Hukuki Haber