Bir tüzel kişilik olarak kooperatifler, kendisine karakterini veren amaçlarla kurulmuş bir kişi topluluğudur. Kooperatif üyeliğinden çıkarılma, kooperatif hukukunun en önemli yasal düzenlemelerinden birisini oluşturmaktadır. Çalışmamızın konusunu "Kooperatif Üyeliğinden Çıkarılma" oluşturmaktadır.

Kooperatifler Kanunu m.16 ve m.27 hükümleri ile çıkarılmada uyulması gereken usul düzenlemiştir. Kooperatiflerde çıkarılma işlemi Kooperatifler Kanunu'nun "Ortaklıktan Çıkarılma Esasları ve İtiraz" başlığını taşıyan m.16 ve "Süre ve Ortaklığın Yok Olması" başlığını taşıyan m.27'de düzenlenmiştir. Kooperatifler Kanunu m.16 bir üyenin ortaklıktan çıkarılmasını, çıkarma sebebinin ana sözleşmede açıkça gösterilmesi şartına bağlamıştır. Buna göre, çıkarma sebeplerinin ana sözleşmede açıkça gösterilmemesi veya ana sözleşmede gösterilen sebepler dışında bir nedenle bir üye ortaklıktan çıkarılamaz. Kanunun m.27 hükmü ise, ana sözleşmede belirtilen parasal ve sair yükümlüklerini verilen münasip bir süreye rağmen yerine getirmeyen bir ortağın ortaklığının düşeceğini hükme bağlamıştır. Buna göre "Ortakların yüklendikleri paylar için ödeyebilecekleri para tutarını ana sözleşme belirtir. Kooperatif, sermaye yüklemlerinde borçlu veya sair ödemelerle yükümlü bulunan ortaklarından elden yazılı olarak veya taahhütlü mektupla, bu husus mümkün olmazsa ilanla ve münasip bir süre belirterek yükümlerini yerine getirmelerini ister. İlk isteğe uymayan ve ikinci istemeden sonra da bir ay içinde yükümlerini yerine getirmeyenlerin ortaklığı kendiliğinden düşer. Ortaklığın düşmesi alakalının, ana sözleşme veya diğer suretlerle doğmuş borçlarının yok olmasını gerektirmez." Kanunun m.27 hükmünde belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde üyeliğin düşeceği belirtilmişse de Yargıtay kanunun lafzıyla çelişir şekilde bunu bir çıkarma nedeni olarak görmektedir.

Çıkarılma Sebebinin Ana Sözleşmede Gösterilmesi Zorunluluğu :

Görüldüğü üzere, bir ortak, ancak ana sözleşmede gösterilen nedenlerle veya kooperatife karşı olan parasal yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle ortaklıktan çıkarılabilir. Kanunun 16. maddesi, " Kooperatif ortaklığından çıkarılmayı gerektiren sebepler ana sözleşmede açıkça gösterilir. Ortaklar ana sözleşmede açıkça gösterilmeyen sebeplerle ortaklıktan çıkarılamazlar." düzenlemesini amirdir. Kanunun 16. maddesi, birinci fıkrasında, kooperatif ortaklığından çıkarılmayı gerektiren sebeplerin ana sözleşmede açıkça gösterilme gereğini hüküm altına alınmış, fakat açıkça gösterme zorunluluğunun kapsam ve sınırları belirtmediği gibi, alt ve üst sınırları da gösterilmemiştir.

Açık kapı ilkesi; kooperatiflerde ortak sayısının belirli bir rakam ile sınırlandırılmaması, girmenin kooperatif yöneticilerinin ya da bazı etkili kişilerin iradelerine değil, ana sözleşme ve yasalarda belirtilen objektif şartların gerçekleşmesine bağlanması ve bu şartların kooperatif yönetimi tarafından zorlaştırılamaması, ortağın kooperatiften kendi isteği ile çıkmasında ise, kanun ve ana sözleşmede öngörülen hükümlere uyulmak kaydıyla, ortağın her zaman kooperatiften çıkmasının mümkün olması demektir. O halde, hem kooperatifin devamını, hem de açık kapı ilkesini sağlam tutacak şekilde çıkarma sebepleri somut bir tarzda ve teker teker saptanmalı, tüm ortaklara eşit ve objektif ölçüler içinde uygulanmalarını sağlamak için de bunların ana sözleşmede gösterilmesi gerekir.

Parasal Yükümlülüklerin Yerine Getirilmemesi Nedeniyle Kooperatif Üyeliğinden Çıkarılma

Yasa koyucu, kooperatif ortaklarının parasal yükümlülüklerinin ana sözleşmede belirtileceğini ve parasal yükümlülüklerini yerine getirmeyen ortağın kooperatif ortaklığı sıfatının düşeceğini hüküm altına almıştır (KoopK m.27). Kanunun 27. maddesi ifadesi şöyledir: "Ortakların yüklendikleri paylar için ödeyebilecekleri para tutarını ana sözleşme belirtir. Kooperatif, sermaye yüklemlerinde borçlu veya sair ödemelerle yükümlü bulunan ortaklarından elden yazılı olarak veya taahhütlü mektupla, bu husus mümkün olmazsa ilanla ve münasip bir süre belirterek yükümlerini yerine getirmelerini ister. İlk isteğe uymayan ve ikinci istemeden sonra da bir ay içinde yükümlerini yerine getirmeyenlerin ortaklığı kendiliğinden düşer. Ortaklığın düşmesi alakalının, ana sözleşme veya diğer suretlerle doğmuş borçlarının yok olmasını gerektirmez."

Kooperatiflerde, bazı ortakların parasal yükümlülüklerini zamanında yerine getirmemesi kooperatifin işlerinin de aksamasına yol açtığı gibi, ödemelerini zamanında yerine getiren ortaklara karşı da eşitlik ilkesini zedelemektedir. Genel kurullarda alınan karar uyarınca, ödemelerini zamanında yapmamayı alışkanlık haline getiren ortaklar için "gecikme farkı" alınması yoluna gidilmesi dahi caydırıcı bir etki yaratmamakta, bu nedenle de söz konusu ortakların çıkarılması yoluna gidilmesi zorunluluk arz etmektedir. Kanunun bu maddesi ile ortaklığın kendiliğinden düşmesi gibi önemli bir husus ele alınıp düzenlenmiş; yapılan bu düzenlemeyle de ortakların kooperatife karşı olan ve ortalık sıfatından kaynaklanan borçlarının zamanında ve muntazam şekilde yerine getirilmesi sağlanmaya çalışılmıştır.

Madde de Belirtilen Parasal Yükümlülükler:

Kooperatif ortaklarının borçları ya kanundan ya da ana sözleşmeden doğmaktadır. Kooperatifler daha anasözleşmeyle ortaklarına borç ve yüküm yüklemektedirler, ancak ana sözleşme yetkisi de gene dayanağını kanunda bulmaktadır. Kanunun 27. maddesindeki müeyyidenin uygulanması yoluna gidilebilmesi için söz konusu para borçlarının "sermayeye katılma borcu", "ek ödeme yükümlülüğü" ve "sair ödemeler"den kaynaklanması gerekir.

a. Ortaklık Payının Ödenmesi

Ortaklık payı, ortakların kooperatife katılmak için sermaye taahhütleri miktarın gösterir ve bu payların toplamı kooperatifin sermayesini meydana getirir. "Ortakların pay tutarı ve kooperatif sermayesinin ödenme şekli, nakdi sermayenin en az 1/4'ünün peşin ödenmesi", kooperatif ana sözleşmesinde yer alması zorunlu olan unsurlardandır (KoopK m.4/3). Buna göre ana sözleşmede ortaklık pay........

© Hukuki Haber