Bir ithalat işleminde beyan edilen Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu, eşyanın tabi olacağı vergi oranını belirlemekle kalmaz. İlave gümrük vergisi, dampinge karşı vergi, gözetim, kota, izin ve ürün güvenliği denetimi gibi eşyanın tabi olacağı pek çok uygulama da GTİP üzerinden yürütülür. Aynı eşyanın iki farklı pozisyonda değerlendirilmesi bu nedenle yalnız bir kod değişikliğinden ibaret değildir. Değişiklik, ithalat maliyetini artırabilir; ek tahakkuk ve para cezasına, kimi zaman da eşyanın ithali için gerekli bir belgenin bulunmadığı iddiasına yol açabilir.

Tarife uyuşmazlıklarında sık karşılaşılan hatalardan biri, eşyanın ticari adından veya faturadaki kısa tanımdan hareketle bir pozisyon seçilmesidir. Oysa sınıflandırma, eşyanın gümrüğe sunulduğu andaki objektif özellikleri üzerinden yapılmalıdır. Ürünün maddi yapısı, bileşimi, çalışma şekli ve işlevi tespit edilmeli; ardından bu özellikler pozisyon metinleri, bölüm ve fasıl notları ile Tarifenin Yorumu ile İlgili Genel Kurallar karşısında değerlendirilmelidir. Teknik tespit ile hukuki sınıflandırmanın birbirine karıştırılması, hem idari işlemde hem yargılama sırasında hatalı sonuca götürebilir.

Bu yazıda GTİP sisteminin bütün ayrıntılarını sıralamak yerine, sınıflandırmanın uygulamada nasıl kurulması gerektiği ve uyuşmazlık çıktığında hangi delil ve hukuki nedenlerin öne çıkarılacağı incelenecektir. Danıştayın bağlayıcı tarife bilgisi ve mama sandalyesi hakkında verdiği kararlar, bu konuda oldukça açık ölçütler içermektedir.

Sınıflandırma nasıl yapılır?

GTİP, Türk Gümrük Tarife Cetvelinde eşyanın yerini gösteren on iki haneli bir koddur. İlk altı hane Armonize Sistem kodunu, yedinci ve sekizinci haneler Avrupa Birliği Kombine Nomanklatür açılımlarını, dokuzuncu ve onuncu haneler millî alt açılımları, son iki hane ise istatistik kodunu gösterir. Kodun sonuna kadar doğru ilerleyebilmek için önce eşyanın hangi pozisyonda bulunduğu, sonra bu pozisyon içindeki alt açılımlardan hangisine girdiği belirlenmelidir.

Gümrük Kanunu'nun 15 inci maddesi uyarınca gümrük vergileri, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihte yürürlükte bulunan tarifeye göre hesaplanır. Bu kural özellikle geçmiş tarihli beyannameler hakkında sonradan yapılan kontrollerde önem taşır. Eşyanın güncel cetveldeki kodu ile beyanname tarihinde yürürlükte bulunan cetveldeki kodu veya alt açılımı aynı olmayabilir. İnceleme, işlem tarihinde yürürlükte olan metin üzerinden yapılmalıdır.

Sınıflandırmanın ilk dayanağı pozisyon metinleri ile bölüm ve fasıl notlarıdır. Fasıl başlığı veya eşyanın piyasadaki adı tek başına hukuki sınıflandırma sağlamaz. Genel Yorum Kuralı 1 de bölüm, fasıl ve tali fasıl başlıklarının yalnız yol gösterici olduğunu; sınıflandırmanın pozisyon metinleri ve ilgili notlara göre yapılacağını kabul eder. Bir ürün günlük dilde 'parça', 'aksesuar', 'oyuncak' veya 'makine' olarak adlandırılabilir. Bu adlandırmanın tarife cetvelindeki anlamla örtüşüp örtüşmediği ayrıca incelenmelidir.

Eşya tamamlanmamış, demonte, karışım veya birden fazla bileşenden oluşan bir ürünse, ikinci ve üçüncü kurallar gündeme gelir. Birden fazla pozisyon ilk bakışta uygulanabilir görünüyorsa önce eşyayı daha özel tanımlayan pozisyon araştırılır. Bu şekilde sonuca ulaşılamıyorsa bileşik eşya veya perakende setine esas niteliğini veren madde ya da bileşen belirlenir. Bunun da mümkün olmadığı hâlde, aynı derecede dikkate alınabilecek pozisyonlardan numara sırasına göre sonuncusu esas alınır. İlk üç kuralla sınıflandırılamayan eşyanın en çok benzediği ürüne göre değerlendirilmesi ise tamamlayıcı niteliktedir; doğrudan başvurulabilecek serbest bir kıyas yöntemi değildir.

Alt pozisyona geçildiğinde Genel Yorum Kuralı 6 ayrıca önem kazanır. Bu kurala göre yalnız aynı seviyedeki alt pozisyonlar karşılaştırılabilir. Önce tek tireli açılımlar arasında seçim yapılır; seçilen açılımın içindeki iki tireli ve daha alt seviyedeki ayrımlara daha sonra geçilir. Üst seviyede elenmiş bir grubun altındaki tanım, ürüne çok uygun görünse bile sınıflandırma o alt pozisyona taşınamaz. Uygulamada yalnız on iki haneli iki kodun son tanımlarını yan yana koymak, bu hiyerarşiyi gözden kaçırdığı için hatalı sonuç verebilir.

Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi, Dünya Gümrük Örgütü sınıflandırma görüşleri, Avrupa Birliği Kombine Nomanklatür açıklama notları ve idari sınıflandırma kararları pozisyonların kapsamının anlaşılmasında kullanılır. Bunlar pozisyon metni ve yasal notlarla birlikte değerlendirilmelidir. Herhangi bir açıklama, cetvelde bulunmayan yeni bir ölçüt yaratacak veya pozisyon metninin kapsamını değiştirecek biçimde uygulanamaz.

Danıştay Kararlarının Gösterdiği İki Temel Ölçüt

Tarife uyuşmazlıklarında eşyanın özelliklerinin belirlenmesi çoğu zaman özel ve teknik bilgi gerektirir. Katalog, kullanım kılavuzu, teknik çizim, üretici açıklaması, numune, laboratuvar........

© Hukuki Haber