Bir çocuğun sosyal medya hesabı açarken doğum tarihini farklı yazması, yalnızca aile içinde çözülecek bir sorun mudur? Çocuğu ekran başında tutan tasarım, tanımadığı kişilerden gelen mesajlar ve davranışlarına göre sunulan reklamlar karşısında sorumluluk kime aittir?

10 Ekim 2026 tarihli ve 33396 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sosyal Ağ Sağlayıcı Tarafından Çocuklara Özgü Ayrıştırılmış Hizmet Sunulmasına ve Yaş Doğrulamaya İlişkin Yönetmelik, bu soruları platformların yükümlülükleri bakımından yeniden ele alıyor. Düzenlemenin dikkat çeken yönü 15 yaş sınırı olsa da hukuki etkisi, hesap açılışından hizmetin tasarımına kadar uzanıyor.

Kanaatimce asıl değişim, çocuğun güvenliğinin yalnızca ailenin dikkatine veya çocuğun doğru ayarları seçmesine bırakılamayacağının açık yükümlülüklerle ortaya konulmasıdır. Bunun uygulamada karşılık bulabilmesi ise yaş doğrulamasının, mahremiyetin ve güvenli hizmet tasarımının birlikte yürütülmesine bağlıdır.

15 yaşını doldurmak, yetişkinlerle aynı hizmete erişmek anlamına gelmiyor

Yönetmeliğin 5’inci maddesine göre sosyal ağ sağlayıcılar, 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamaz. On beş yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış kullanıcılar için çocuklara özgü ayrıştırılmış hizmet sunulması gerekir. Dolayısıyla 14 yaşındaki bir çocuğun hesap açma talebi yaş doğrulaması sonucunda reddedilirken, 16 yaşındaki kullanıcı özel koruma kurallarına tabi olacaktır. Ebeveynin izin vermesi, yönetmelikteki 15 yaş altına hizmet sunma yasağını kaldıran bir istisna olarak düzenlenmemiştir.

Bu ayrımın yerinde olduğu kanaatindeyim. On beş yaşını doldurmak, bir çocuğun ticari yönlendirme, çevrim içi baskı veya istismar riskleri karşısında yetişkinle aynı dayanıklılığa sahip olduğunu göstermez. Bununla birlikte 15–17 yaş grubundaki çocukların ihtiyaçları da birbirinin aynı değildir. Yönetmeliğin yaş ve gelişim düzeyini gözeten yaklaşımı, uygulamada yalnızca hesaba “çocuk hesabı” etiketi eklemekle sınırlı tutulmamalıdır.

Yaşı doğrularken kimliği gereğinden fazla açığa çıkarmamak

Yeni hesap oluşturulurken kullanıcının yaş durumunun yaş doğrulama belirteciyle doğrulanması zorunludur. Yönetmeliğin 7’nci maddesine göre belirteç, e-Devlet Kapısı üzerinden kimlik doğrulaması yapılarak erişilen hizmet aracılığıyla oluşturulur ve kullanıcı tarafından platforma yüklenir.

Belirteç yalnızca kullanıcının 15 yaşını doldurup doldurmadığını; doldurmuşsa 18 yaşını doldurup doldurmadığını gösterir. Kullanıcı adı veya kişiyi üçüncü taraflarca belirlenebilir kılan başka bilgiler içermemesi ve yaş doğrulama dışında kullanılmaması öngörülmüştür.

Bu tercih, koruma ile veri minimizasyonunun birlikte düşünülmesi bakımından önemlidir. Çocuğun yaşını öğrenme ihtiyacı, platformun kimlik belgesindeki bütün bilgilere erişmesini gerektirmez. Kanaatimce uygulamadaki temel sınav, bu sınırın teknik altyapıda da korunmasıdır. Belirteçte bulunmayan bilgilerin başka işlemlerle toplanması veya doğrulama sürecinin gereksiz veri toplamaya dönüşmesi, mahremiyet bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

Türkiye’de yerleşik olmayıp geçici olarak bulunan kullanıcılar için ise özel bir mekanizma öngörülmüştür. Bu kişiler bakımından başvuru üzerine, pasaport bilgileri kullanılarak istisnai bir belirteç oluşturulur. Genel doğrulama sürecini istisnasız bütün kullanıcılar için aynı şekilde anlatmak bu nedenle doğru olmaz.

Doğrulama, hesap açılışıyla bitmez. Hesabın doğrulanan yaş aralığına aykırı kullanıldığına dair makul şüphe bulunursa hesap askıya alınır ve yeniden kullanım için belirteçle doğrulama gerekir. Bu hüküm, başkasına ait doğrulanmış hesabın çocuk tarafından kullanılması gibi sorunları değerlendirmeye imkân verir. Ancak “makul şüphe” uygulamasının ölçülü olması gerekir; koruyucu mekanizma, hatalı hesap işlemlerini sıradanlaştırmamalıdır.

Gizli hesap önemli; fakat tek başına yeterli değil

Yönetmeliğin 8’inci maddesi uyarınca çocuk hesapları gizli olarak sunulur ve kamuya açık hesap seçeneği bulunamaz. Takipçi ve takip edilen hesap bilgileri de hesap........

© Hukuki Haber