Ceza muhakemesinde en önemli problemlerden birisi soruşturma veya yargılama konusu olayın ne şekilde gerçekleştiğinin ortaya konulmasıdır. Bu muhakeme dalının konusunu oluşturan eylemler, her zaman için geçmişte yaşanmış ve sona ermiş olaylara ilişkindir. Bu nedenle ceza muhakemesinde suç konusu eylemin ne şekilde gerçekleştiğinin tespiti, ancak soruşturmaya veya yargılamaya konu hukuka uygun yöntemlerle delillerin tespiti ve suç bazında hukuki bir zeminde değerlendirilmesi ile mümkündür. Maddi gerçek, ceza muhakemesinde suç oluşturan veya oluşturduğu iddia edilen eylemin ne şekilde gerçekleştiğinin hukuka uygun yöntemlerle elde edilmiş ve değerlendirilmiş deliller vasıtasıyla ortaya konmuş halini ifade eder. Bu nedenle hâkim sadece kendi kişisel bilgisiyle maddi gerçeğe ulaşamaz. Maddi gerçeği bilimsel ve teknik deliller vasıtasıyla bulmalıdır[1]. Uyuşturucu madde suçlarından (TCK m. 188, 190 ve 191) hangisinin işlendiğinin tespiti için delillerin titizlikle araştırılarak hukuka uygun yöntemlerle elde edilerek değerlendirilmesi gerekir.

Ceza muhakemesinde ispat sistemi ve delillerin değerlendirilmesi, tarihsel gelişim içinde çeşitli aşamalardan geçerek modern ceza sistemine ulaşmıştır. Ceza muhakemesinde ispat konusunda kabul edilen sistem, vicdani delil/ispat sistemi olup Anayasa’nın 138/1.maddesinde yer alan “ Hakimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdanı kanaatlerine göre hüküm verirler ” düzenlemesi ile 5271 sayılı CMK’nın 217/1. maddesinde yer alan “…deliller hâkimin vicdanı kanaatiyle serbestçe takdir edilir” şeklindeki düzenleme, ceza muhakemesi hukukumuz bakımından hukuka uygun yöntemlerle edilmesi şartıyla delil serbestisini ve vicdani delil sisteminin benimsendiğini ortaya koymaktadır[2].

Vicdani delil sistemi tabiri, hem her şeyin delil olarak kabul edilmesi serbestliğini, hem de delillerin serbestçe değerlendirilmesi serbestliğini ifade etmektedir. Maddi gerçeği arayan ceza muhakemesinde, istisnaları olmak üzere belli hususların belli delillerle ispatı zorunlu olmadığı gibi, hâkim resen delil araştırabileceği için, tarafların soruşturmada veya yargılamada ileri sürdüğü delillerle de bağlı değildir. Bu nedenle ceza muhakemesinde her şey delil olabilir, yani delil serbestliği geçerlidir. Ancak hâkim kararını hukuka uygun yöntemlerle elde edilerek duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir. Hâkim, delil olarak ileri sürülen hususların delil değerini vicdani kanaatiyle serbestçe takdir eder. Buna da delillerin serbest değerlendirilmesi ilkesi denilir[3].

Özetle modern ceza muhakemesinde maddi gerçeğe ulaşmanın kıstasını vicdani kanaat, yöntemini ise çelişmeli muhakeme yöntemi oluşturmaktadır. Ceza muhakemesi soruşturma veya yargılama konusu olayın ne şekilde gerçekleştiğinin tespitine yönelik birçok farklı yöntem kullandıktan sonra, modern dönemle birlikte bunun en iyi yolunun adil yargılama ilkesi ışığında eşit olarak silahlanmış tarafların karşılıklı çelişmesini sağlamak olduğunu kabul etmiştir. Böylece yargılamada taraflar iddia ve savunmalarını destekleyecek delilleri ileri sürecek, tartışılan deliler üzerinden yapılacak yargılama ile de maddi gerçek en doğru haliyle ortaya çıkacaktır[4].

Delillerin kolluk tarafından toplanması ve kolluğun suç bazında delillerin neler olduğu konusunda yeterince eğitim almaması nedeniyle soruşturma ve yargılamaların büyük oranda etkin yapılmadığı gözlemlenmektedir. Delil toplama konusunda kolluk görevlilerin eğitilerek uzmanlaştırılması ve uzman narkotik polislerinin başka alanlarda görevlendirilememesi yönünde yasal bir düzenleme yapılmalıdır. Uyuşturucu suçlarıyla mücadelede hem fiziksel hem de dijital ortamda uzman kolluk görevlilerinin araştırma yapması gerekir. Ayrıca önleme araması kapsamında özellikle uyuşturucunun yurda girişinin ve yurt içi trafiğinin önlenmesi ile ülkenin uyuşturucu suçlarıyla mücadelede başarılı bir aşamaya getirilmesi gerekir. Her içicinin potansiyel satıcı olduğu gözetilerek uyuşturucu içenlerin iletişimlerinin tespiti ile........

© Hukuki Haber