Türkiye’de 2012 yılından bu yana vatandaşlar, temel hak ve özgürlüklerinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini düşündüklerinde Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) doğrudan başvurabiliyor. Ancak bu yol, ilk akla gelen çözüm değil; olağan yargı yollarının tamamının tüketilmesinden sonra ve yalnızca 30 günlük kesin bir süre içinde işletilebiliyor. Süreyi kaçıranların dosyası, haklı gerekçeleri olsa bile incelenmeden kapanıyor.

Bu yazıda bireysel başvurunun hangi hallerde mümkün olduğunu, aranan şartları, süre hesabını ve adım adım nasıl yapıldığını anlatıyoruz.

Anayasa Mahkemesi’ne Bireysel Başvuru Nedir?

Bireysel başvuru, Anayasa’nın 148. maddesi ve 6216 sayılı Kanun ile getirilen; kamu gücünün işlem, eylem veya ihmali nedeniyle Anayasa’da güvence altına alınan ve aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki bir temel hakkın ihlal edildiğini iddia eden kişilerin başvurabileceği istisnai bir iç hukuk yoludur.

Somut bir örnek verelim: İstanbul’da yaşayan Ahmet Bey, bir idari işlem nedeniyle mesleğinden men edildiğini düşünüyor; idare mahkemesinde açtığı dava ve ardından Danıştay’daki temyiz süreci de aleyhine sonuçlanıyor. Elinde artık başka bir olağan kanun yolu kalmadığında, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini düşünüyorsa devreye bireysel başvuru giriyor. Bireysel başvuru, AYM’nin işlemi yeniden yargılama gibi değerlendirmesi anlamına gelmez. Mahkeme, somut olayın esasını değil, hak ihlali olup olmadığını inceler. Bireysel başvuru dilekçesi, gerekçeli ve belgeye dayalı hazırlanmalıdır.

Peki Hangi Haklar İçin Başvurulabilir?

Bireysel başvurunun konusu, hem Anayasa’da hem de Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde ortak olarak yer alan haklarla sınırlıdır. Uygulamada en sık karşılaşılan başlıklar şunlar: adil yargılanma hakkı, makul sürede yargılanma hakkı, mülkiyet hakkı, ifade özgürlüğü, kişi hürriyeti ve güvenliği, özel hayatın gizliliği ve eşitlik ilkesi.

Örneğin bir ticari uyuşmazlıkta yıllarca süren yargılama yaşayan bir esnaf, “makul sürede yargılanma hakkının” ihlal edildiği gerekçesiyle başvurabilir; bu, AYM’nin en sık kabul ettiği ihlal türlerinden biridir.

Sık İncelenen İhlal Alanları

AYM kararlarına bakıldığında adil yargılanma........

© Hukuki Haber