Hal bilmeze hal sorarsın

Yanında bülbül dururken

Kargalardan gül sorarsın

Nerden düştüm gizli derde

Aşkın gözümüzde perde

Nalbant olmayan şehirde

Aşk atına nal sorarsın

Pir Dede'yi beğenmezsin

Ne söylüyor dinlemezsin

Kendi kusurun görmezsin

Elin eksiğin ararsın – Rodos Semahı

Alevi toplumunun kentleşme sürecinde demografik (nüfusun dağılımı ve yapısı, yaş ve cinsiyet oranları, doğum ve ölüm sayıları, göç hareketleri, eğitim ve gelir seviyesi) ve mekansal olarak geleneksel Alevi metodolojisinde Dört Kapı Kırk Makam kavramlarının aşındırılmasının nedenlerine baktığımızda, sorunun boyutu daha net anlaşılır.

Geleneksel yapı; kırsalda "Yol" ve "Erkân" ekseninde dışa kapalı, batıni-felsefi bir nitelik taşıyor ve toplumsal denetim mekanizması olarak hayat buluyordu. Alevilik, kentleşmeyle birlikte kamusal alana taşınmış lakin tarihsel inanç ve kültür değerlerinden uzaklaşarak nesnelleşmiştir. Anadolu Alevi Ocak Sistemi içindeki liyakatli Dedelerin ötelenmesi, Talip ile ilişkisinin koparılması, ikrar ve rızalığın yaşam pratiğinden çıkarılması sonucu baş gösteren toplumsal yozlaşma, günümüzde aşılması güç bir sorun olarak ortaya çıkmıştır.

Devletin, ilahiyatçı selefi misyonerlerin ve bazı ‘Alevi’ aydın etiketli kalemşorların tutumlarıyla, Alevilerin kentleşme dinamikleri içinde inancın özündeki mahremiyet boyutu yok sayılmıştır. Bu unsurların Aleviliği politik ve folklorik bir nesneye dönüştürme çabalarının Aleviliğin özüyle bağdaşmadığını bilimsel olarak irdelemek gerekir.

Geleneksel Alevilik, ikrar ve rızalığa dayalı yaşamla mekansal olarak izole, sosyo-dinsel olarak kapalı ve öğreti olarak batıni-felsefi bir anlayışı içerir. Bu toplumsal yapı içerisinde ‘mahremiyet’, yalnızca Sünni egemen otoritenin ve devletin tehditlerine karşı geliştirilmiş bir savunma mekanizması değildir.

Kırsal alanda uygulanan inanç pratiklerinde toplumsal düzen ve ahlaki denetim ‘Müsahiplik’ ikrarı, ‘Düşkünlük’ uygulamasıyla mahremiyet korunarak sağlanırdı. İnanç, toplumsal dayanışmayı, Dede-Talip ilişkisini ve birlikte paylaşımcı yaşam hukukunu düzenleyen bir "Yol" niteliğindeydi.

1950'li yıllardan itibaren hızlanan ve 1980 sonrasında ivme kazanan iç ve dış göç dalgası, Alevi toplumunu köyün mahrem, ortaklaştırıcı yaşamından kentin anonim ve seküler yapısına taşımıştır. Bu süreçte yaşanan kırılmalar iki temel eksende ele alınabilir:

Anadolu Alevi Ocak Kurumu'nun İşlevsizleştirilmesi: Geleneksel yapıda "El ele, el Hakk'a" ilkesiyle işleyen ve soya dayalı olan Dedelik otoritesi, kent ortamında işlevsiz hale getirilmiştir. Dedeler, Talip topluluğunun ahlaki ve hukuki hakimi olmaktan çıkıp kamusal derneklerin veya vakıfların maaşlı/gönüllü birer ‘din görevlisi’ konumuna indirgenmiştir.

Görgü Cemi'nden İbadet Şovuna: Talip topluluğunun katılımına açık olan........

© HalkTV