Suskunluğun Gerekçeleri ve Hakka Şahitlik Sorumluluğu

İnsan bazen söyleyecek sözü olmadığı için değil, söyleyeceği sözün sonuçlarından çekindiği için susar. Hakkı bilmediğinden değil, bildiği hakkın gereğini yerine getirmenin bedelinden korktuğu için konuşamaz. Bulunduğu konumu kaybetmek, gelecekte beklediği menfaatlerden mahrum kalmak, işlerinin aksaması, önüne engeller çıkarılması, belli çevrelerden dışlanmak veya alıştığı ortamlara bir daha davet edilmemek… Bütün bunlar, insanın doğru bildiğini söylemesinin önünde görünmez engellere dönüşebilir. Kimi, aykırı ve sert bulunmaktan; kimi, mevcut gidişatı eleştirdiği için hedef gösterilmekten; kimi de daha önce konuşanların uğradığı karalama ve kayıpları yaşamaktan çekinir. Böylece insanın vicdanında doğru olduğu açık olan bir söz, diline gelince ağırlaşır. Asıl mesele her konuda konuşmak değil, konuşulması gereken yerde susmamak; hakkı savunmak gerektiğinde onu kişisel hesaplara feda etmemektir.

Suskunluk çoğu zaman açıkça savunulmaz; makul görünen gerekçelerle örtülür. ‘Şimdi zamanı değil’, ‘Şartlar uygun değil’, ‘Yanlış anlaşılırız’, ‘Zaten konuşanlar var’, ‘Biz söylesek ne değişecek?’ denilir. Elbette sözün bir zamanı, eleştirinin bir usulü, mücadelenin de hikmeti vardır. Her bildiğini her yerde söylemek sorumluluk değildir. Fakat hikmet ile çekingenliği, tedbir ile korkuyu, maslahat ile şahsi menfaati birbirine karıştırmamak gerekir. Bir konuda susmak gerçekten daha büyük bir zararı önlemek için mi tercih ediliyor, yoksa mevcut ilişkileri ve imkânları korumak için mi? Bu soruyu insan önce kendi vicdanına sormalıdır. Hikmet, hakikati terk etmenin adı değil; onu doğru bir dille, uygun bir zeminde ve sonuçlarını gözeterek savunabilme iradesidir.

Konuşmanın bedeli olabilir. Doğru bildiğini dile getiren insan kimi zaman yalnız kalır, ilişkileri zedelenir, bazı kapılar yüzüne kapanır; haksız ithamlarla ve karalamalarla karşılaşabilir. Bu bedelleri küçümsemek, insanlardan taşıyamayacakları yükler beklemek doğru değildir. Bununla birlikte susmanın da yalnızca bireyi değil, bütün toplumu ilgilendiren bir maliyeti vardır. Yanlışlar sürekli görmezden gelindiğinde normalleşir; itiraz edilmediğinde zamanla kural hâline gelir. İnsanlar haklı olana değil güçlü olana yakın durmayı, ilkeye değil konjonktüre göre tavır almayı öğrenir. Bir süre sonra konuşan kişi değil, konuşmanın kendisi garipsenir. Konuşan bazen şahsi bir bedel öder; fakat herkesin susması, toplumun adalet duygusunu ve geleceğini aşındırır.

Hakkı söyleyenlerin azaldığı bir ortamda, yanlışlara işaret eden birkaç kişinin sözü büyük bir karşılık bulur. İnsanlar, kendi içlerinde taşıdıkları fakat ifade edemedikleri itirazı onların dilinde bulur; bu kişilerin cesaretine ve tutarlılığına değer verir. Bu değer verme anlaşılır ve önemlidir. Ne var ki az sayıda siyasetçinin, âlimin veya kanaat önderinin konuşması, meselenin gereğinin yerine getirildiği anlamına gelmez. Bir siyasi........

© Haksöz