Allah bizden razı mı, peki biz Rabbimizden razı mıyız?
Çok garip geldi değil mi? Hiç alışkın değiliz çünkü. Dilimizde sürekli bir “Allah razı olsun” var. Günde belki on kez, belki daha fazla. Bir kapı tutulduğunda, bir yük taşındığında, yolda bir adres tarif edildiğinde. Dua dilimizde o kadar aşınmıştır ki çoğu zaman ne söylediğimizi duymayız bile. Ama dikkat edilirse bu sözün yalnızca bir yönü kalıplaşmıştır: Allah’ın birinden razı olmasını dileriz. Tersini, yani “Ben Allah’tan razıyım” cümlesini kurduğumuzu pek hatırlamıyorum. Dil bir yolu döşemiş, öbürünü ise otlara bırakmış.
Oysa Kur’an’a bakacak olursak bu ilişkiyi tek yönlü anlatmaz:
“...Allah onlardan razı olmuştur, onlar da Allah’tan razı olmuşlardır. İşte bu, Rabbinden haşyet duyan kimse içindir.” (Beyyine, 98/8)
Fark ettiniz sanırım, ayette iki yönlü bir ilişki kuruluyor. Bir tarafta Allah’ın kulundan razı olması, diğer tarafta kulun Rabbinden razı olması var. Rıza yalnızca yukarıdan aşağıya inen bir kabul değil; kulun da kendi iradesiyle verdiği bir cevap. Üstelik bu karşılıklılık tek bir ayette kalmıyor, Mâide (5/119), Tevbe (9/100) ve Mücâdele (58/22) surelerinde de aynı ifadeyle tekrar ediliyor. Ayetin son cümlesi ise bu rızanın kime ait olduğunu söylüyor: Rabbinden haşyet duyana. Karşılıklı rıza, saygıyla ve ürpertiyle başlayan bir ilişkinin meyvesidir.
Burada akla bir itiraz gelebilir: Kul Allah’tan razı olunca, sanki O’nu tartıyor, O’na onay veriyormuş gibi olmuyor mu? Olmuyor; çünkü söz konusu olan bir onay değil, bir hoşnutluk ve kabuldür, Allah’tan memnuniyettir. Hepimizin malumu: Allah bizim rızamıza muhtaç değildir, o rıza bize lazımdır. Zümer suresi bunu açıkça söyler:
“Eğer inkâr ederseniz, bilin ki Allah sizden müstağnidir; kullarının inkârına razı olmaz. Eğer şükrederseniz, bundan dolayı sizden razı olur.” (Zümer, 39/7)
Bu ayet sorunun öbür yarısına da cevap veriyor. Allah’ın bizden razı olması neye bağlıdır? Beyyine’nin bir önceki ayeti iman edip salih amel işleyenleri anar; Zümer ise şükrü. Allah’ın razı olmadığı şey nankörlüktür; razı olduğu ise verilenin kıymetini bilen kuldur. Öyleyse asıl soru hemen kendiliğinden beliriyor: Biz Rabbimizden nasıl razı oluruz? Daha da önemlisi, razı mıyız?
Yaratılmış olmaktan razı olmak
Rızanın ilk durağı varlığın kendisidir. Allah insanı yaratmış; ona akıl, irade, imkân ve tercih hakkı vermiştir. Var edilmek, insana sunulan ilk nimettir ve hiçbirimiz bu varoluşu seçerek dünyaya gelmedik. Yaratılmış olmaktan razı olmak, insanın başına gelen her acıyı, eksikliği veya haksızlığı sorgulamadan kabullenmesi demek değildir. Rıza, insanın varlığını bir nimet olarak görebilmesi; karşılaştığı zorluklarla mücadele ederken de yaratılışına ve varoluşuna düşmanlık etmemesidir.
Kur’an bu varlığın nasıl bir varlık olduğunu da söyler: İnsan en güzel biçimde yaratılmıştır (Tîn, 95/4), ona Allah’ın ruhundan üflenmiştir (Hicr, 15/29), Âdemoğulları onurlandırılmış, yaratılanların birçoğundan üstün kılınmıştır (İsrâ, 17/70). Yaratılışta eksiklik yoktur; eksiklik, insanın kendine bakışındadır. Kendisine bahşedilen şerefi görmeyen göz, aynada yalnızca kusur arar. Bu bedenle, bu çağda, bu ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiş olmaya farkında olmadan itiraz eden insan, başka bir yerde, başka bir zamanda, başka biri olarak doğmuş olmayı ister. Kur’an, hesap gününde varlığının yükünü taşıyamayan insanın “Keşke toprak olsaydım!” diye yakınacağını haber verir (Nebe, 78/40). Var olmaktan razı olmamanın son durağı orasıdır.
Fakat yaratılmış olmak ile Allah’ın ahlaki anlamda bizden razı olması aynı şey değildir. Yaratma, insanın önüne bir hayat imkânı koymaktır; o imkânın nasıl değerlendirileceği ise insana bırakılmıştır. Şems suresi bu özgürlüğü ve sorumluluğu yemin cümleleriyle anlatır:
“Nefse........
