Riba, Cari Açık ve Tekil Çıkış Açmazı: Krizin Mekaniği

Özet

Kur'an-ı Kerim’de riba yasağı, dar anlamda faizli işlemleri değil; zayıflık üzerinden işleyen, zamanı ve geleceği tahakküm aracına dönüştüren bütüncül bir iktisadî mantığı hedef alır. Bu makale, ribayı nüzul ortamındaki temel sadelik üzerinden kavramsallaştırmakta; modern ekonomide cari açığın borçla finanse edilmesiyle başlayan sürecin haber akışlarına yüksek duyarlılık, tekil çıkış açmazı, finansal kriz, kur şoku, enflasyon ve sıkı para politikası zinciriyle nasıl kaçınılmaz biçimde ilerlediğini ortaya koymaktadır. Çalışma, borcun eksiksiz geri dönüşünün matematiksel olarak mümkün olmadığını ve sistemin en başından itibaren bazı aktörlerin erken çıkışı, bazı aktörlerin ise üzerine yükün çökmesi varsayımıyla çalıştığını savunur.

1. Kavramsal Zemin: Nüzul Ortamında Temel Sadelik ve Riba

Riba, temel sadelik çerçevesinde kavramsal düzeyini yakalar,modern ekonomiler üzerinden kurumsallaşır. Nüzul ortamında toplum, ortak bir mal–hizmet alanı içinde yaşar. Birey ürettiğini bu alana bırakır, ihtiyacını buradan alır. Zenginlik ya da fakirlik ahlâkî değil, niceliksel bir durumdur.

Fakirlik bu bağlamda geçici bir darlık değil, sürekli bir üretim–ihtiyaç uyumsuzluğudur. Bu nedenle fakirin borçlandırılması rasyonel değildir. Fakir, gelecekte bu borcu kapatacak fazlalığı üretmeyecektir. Borcun artışlı ya da artışsız olması bu sonucu değiştirmez. Nitelik aynıdır.

Bu düzeyde riba, ötekinin zayıflığını faydaya dönüştürmek, ihtiyacı geleceğe bağlayarak insan üzerinde zaman yoluyla tahakküm kurmaktır. Kur’an’ın sadaka, zekât, mühlet ve bağışlamayı karşı kavramlar olarak koyması, ribanın daha en başta yanlış bir destek biçimi olduğunu gösterir. Bu bölüm, ribanın ne olduğunu anlamak içindir; henüz makro ekonomi sahneye çıkmamıştır.

2. Cari Açığın Finansmanı: Ribanın Yapıya Girişi

Modern dünyada aynı mantık bireyden topluma taşınır. Ürettiğiyle ihtiyacını karşılayamayan yapı artık birey değil, ülkedir. Cari açık bu noktada tek başına bir kriz değildir; belirleyici olan, bu açığın borçla finanse edilmesidir.

Cari açık borçla finanse edildiğinde riba yapısal hâle gelir. Borç artık geçici bir dengeleme aracı değil; geleceği ipotek altına alan kurumsal bir........

© Haksöz