Türkiye’nin uzay çalışmaları artık farklı bir nitelik kazanıyor. Uydu sayısı döneminden, uydularla hangi hizmetin sunulacağı dönemine geçiliyor. Selçuk Bayraktar’ın kurup genel müdürlüğünü üstlendiği Fergani Uzay’ın 6'ncı uzay aracını yörüngeye göndermesini de bu açıdan değerlendirmek gerekiyor.

Fergani’nin 160 kilogramlık uydusu FRG-100D4, 20 Ekim’de TSİ 14.04'te ABD’deki Cape Canaveral’dan fırlatıldı. SpaceX’in Bandwagon-5 göreviyle uzaya çıkan uydu, yaklaşık 63 dakika sonra roketten ayrıldı ve 590 kilometre irtifadaki yörüngesine yerleşti.

Aynı roketin yükleri arasında dikkat çekici bir isim daha vardı: ABD’li Xona Space Systems’in altı Pulsar navigasyon uydusu. Alçak yörüngeden ABD’nin Global Positioning System’ine (GPS) alternatif kurmayı hedefleyen iki girişim, aynı gün aynı rokete bindi. Bu tesadüf bile Fergani Uzay Teknolojileri’nin nerede durduğunu iyi anlatıyor.

FRG-100D4 ile Fergani’nin Ocak 2025'ten bu yana uzaya gönderdiği araç sayısı altıya ulaştı. Bunların dördü test uydusu. Biri yörünge transfer aracı, biri de bu aracın taşıdığı küp uydu.

Fergani’nin test uyduları 100 kilogram sınıfında ve giderek büyüyor. İlki 102 kilogramdı. Son gönderilen ise 160 kilogramla şirketin en yüksek güç üreten uydusu. Navigasyon yükünün yanında genişbant haberleşme yükü, faz dizili anten ve yapay zekâ destekli görev bilgisayarı taşıyor. Tepki tekeri, manyetometre ve yönlendirilebilir güneş panelleri gibi kritik alt sistemler şirket bünyesinde geliştirildi.

Uluğ Bey ile hedeflenen bağımsızlık

Fergani’nin hedefi, Uluğ Bey adı verilen küresel konumlama sistemini kurmak. Şirket, beş yıl içinde 100'ün üzerinde uyduya ulaşmayı ve Türkiye’nin yanında “dost ve kardeş” ülkelere de hizmet vermeyi hedefliyor.

Telefonlardaki haritalar, gemi rotaları, insansız hava aracı görevleri ve lojistik operasyonları konumlama sinyallerine dayanıyor. Bankacılık, enerji ve telekomünikasyon şebekeleri de hassas zaman bilgisini uydudan alıyor.

Türkiye’nin 2021'de açıklanan Milli Uzay Programı’nın on hedefinden biri de Bölgesel Konumlama ve Zamanlama Sistemi (BKZS). Programın kritik parçası olan yerli rubidyum atomik saat (RAFS), Temmuz 2026'da uzaya gönderildi.

Bir yanda kamunun bölgesel ölçekli, atomik saate dayalı programı var. Diğer yanda özel sektörün, Fergani’nin küresel iddialı alçak yörünge takımı. İkisi birbirini tamamlayabilir. Fergani de zaman referansı olarak milli atomik saati kullanabilir. Ancak iş bölümünün nasıl olacağı henüz açıklanmış değil. Bu soruyu en kısa zamanda Sanayi ve Teknoloji Bakanı Fatih Kacır’a soracağım.

Dünyada yarış kimler arasında?

Konumlamada küresel oyuncular belli: ABD’nin GPS’i, Avrupa Birliği’nin Galileo’su, Rusya’nın GLONASS’ı ve Çin’in BeiDou’su. Bölgesel sistemlerde ise Hindistan’ın NavIC’i ve Japonya’nın QZSS’i var. Klasik konumlama uyduları 19–24 bin kilometrede yer alıyor. Yarışın yeni cephesi ise birkaç yüz ile bin küsur kilometre arasındaki alçak yörünge.

Fergani’nin en yakın benzeri ABD’den Xona. ABD Federal İletişim Komisyonu (FCC), Ağustos 2026'da şirkete 250'yi aşkın uydudan oluşan takımın tamamı için navigasyon sinyali yayınlama izni verdi. Şirket hizmeti 2027 başında başlatmayı, 2028'de ABD, Avrupa, Japonya ve Güney Kore’yi kapsamayı hedefliyor. Mevcut GPS alıcılarının yazılım güncellemesiyle sinyali alabileceğini söylüyor. Topladığı yatırım 300 milyon doları aşmış durumda. Çeşitli ülkelerde de farklı görevler için geliştirilen kamu ve özel girişimler var.

Fergani’nin bunlardan farkı, navigasyon, haberleşme ve uzay taşımacılığını tek çatı altında toplaması. Bu, gelir kaynaklarını çeşitlendiriyor. Ama üç zor işin aynı anda olgunlaşmasını da gerektiriyor.

Uzayda taşıma işi de var

Roketin uyduyu uzaya çıkarması, uydunun istenen yörüngeye ulaştığı anlamına gelmiyor. Ortak fırlatmalarda farklı yörüngelere dağıtım ihtiyacı doğuyor. Uydu takımı kuran bir şirket için bu, takvimin ve maliyetin belirleyicisi.

Fergani’nin yörünge transfer aracı FGN-TUG-S01, 28 Kasım 2025'te fırlatıldı. 6 Aralık’ta hibrit motorunu 35 saniye ateşleyerek yörünge değiştirdi ve taşıdığı 10 kilogramlık küp uyduyu bıraktı. Şirket bunu, hibrit roket motorunun dünyadaki ilk yörüngesel ateşlemesi olarak duyurdu.

Bu kabiliyet, Fergani’nin kendi takımını........

© Habertürk