“Kendime yalan söylemeye başladığımdan beri kimseye inanmıyorum” Time of the Gypsies’ 1988

İnsanı sokan bir arı, çoğu zaman sokma işlevini yerine getirdikten sonra ölür; ama deride kalan iğneyle salgılanan zehir ve bıraktığı acı bir süre daha işlevini sürdürmeye devam eder. İnsan ilişkilerinde ve toplumsal hafızada bırakılan ve etkisini yıllarca sürdüren görünmez yaralar vardır. Etkilenen sadece maruz kalan değildir, etkileyen de ruhundan derin bir yara alır. Tıpkı, suçlu veya suçsuz ayrımı yapmadan çarpışan iki aracın karşılıklı hasar alması gibi…

İlişki ve iletişimin sağlıklı devamı bakımından temas ettiğimiz insanların (ana-baba, eş, çocuk, kardeş, akraba, komşu, dost ve arkadaşlar) üzerinde travma etkisi yaratabilecek söylem ve davranışların hayati derecede önemi vardır! Fizikî tehlike geçmiş olsa, travmayı oluşturan kişi ölmüş olsa, etken ortadan kalksa ya da kişi “çoktan unuttum” dese bile “etki kodu” hafızada ve duygusal dokuda yaşamaya devam eder; insan ruhunda bırakılan acı daima sürer. Bir çocuğa “sen beceremezsin” dediğinizde her şey olup bitmiyor; sözün muhatabı olan çocuk ileri yaşlarında bile o cümlenin yankısını içinde yaşar… Anlık olarak batan iğnenin zehri dolaşmaya, etkisini sürdürmeye devam eder.

Aynı şey toplumlar için de geçerlidir; milletler ve topluluklar da bireyler gibi geçmişte yaşanan bir travmayı, onu üreten aktörler ortadan kalksa bile içlerinde taşımaya devam ederler. Baskıcı bir rejim sona ermiş, bir savaş bitmiş, bir darbe, kıyım ya da büyük bir adaletsizlik yaşanıp geçmiş olabilir; ancak fail ortadan kalksa bile geride kalanlar korkuyu, güvensizliği, suskunluğu ve itaat refleksini nesilden nesile aktarır. Mesela soykırıma uğrayanlar da soykırımı uygulayanlar da acı veya utancı farklı şekillerde sinelerinde taşımaya devam eder.

Konunun tarihteki çarpıcı bir örneğini, Roma ile Kartaca arasında yüz yıldan fazla süren Pön Savaşları’nda görebiliyoruz. Uzun savaşlar sonunda Kartaca bir tarla gibi sürülüp tarih sahnesinden silindiğinde tehlike fiilen bitmişti ama Roma yönetimi yıllarca “yeniden dirilme” korkusunu içinde taşıdı; Kartaca’nın hayaleti Roma’nın siyasetine yön vermeye devam etti…

19. ve 20. yüzyılda yaşanan bazı etnik çatışmalar da benzer biçimde, farklı toplulukların belleğinde nesillerce süren yaralar bıraktı. Savaşlar bitti, anlaşmalar yapıldı; fakat insanlar arasındaki güvensizlik, “tarihin iğnesi” olarak yüzyıllara yayıldı… Toplumları acılara sürükleyen aktörler sahneden........

© Habername