İNSANIN KENDİ HİKÂYESİNE VEFASI

Bazı mekânlar vardır; ziyaret edilmez, okunur.

Taşıyla, toprağıyla, sessizliğiyle, oraya emek veren insanların hikâyesiyle…

Baksı Müzesi benim için böyle bir yer oldu.

Bayburt’a giderken bir yanımda babam, bir yanımda kızım, diğer yanımda yirmi yıllık dostum vardı.

İlk bakışta sıradan bir yol arkadaşlığı gibi görünebilir. Fakat insan bazen kendi hayatının bütün zamanlarını aynı anda yanında taşır.

Yirmi yıllık dostum ise bütün bu zamanların içinden geçerken geride bırakmadığım yoldu.

Belki de bu yüzden Baksı’ya vardığımda karşımdaki yapıya yalnızca bir müze olarak bakamadım.

Orada sanat eserlerinden önce başka bir şey gördüm:

Hafızanın mimariye dönüşmüş hâlini.

İnsan ile mekân arasındaki ilişkinin aidiyete, aidiyetin sorumluluğa, sorumluluğun ise kalıcı bir esere nasıl dönüşebildiğini düşündüm.

Çünkü Baksı’nın meselesi yalnızca sanat değildir.

Baksı’nın asıl meselesi hatırlamaktır.

Bugün Bayraktar adıyla bilinen köyün eski adı Baksı.

Bu coğrafyanın İspir’le kurduğu tarihsel bağ, Çoruh havzasının hafızası ve “Baksı” kelimesinin şaman, bilge, koruyucu ve şifacı anlamlarına kadar uzanan kültürel çağrışımları, bulunduğunuz yeri sıradan bir coğrafi noktadan çıkarıyor.

Fakat beni asıl etkileyen kelimenin kökeninden çok, burada kurulan fikrin kökü oldu.

Prof. Dr. Hüsamettin Koçan’ın doğduğu topraklara dönerek kurduğu Baksı, çağdaş sanatla geleneksel üretimi aynı zeminde buluşturan bir yapı.

Ama onu yalnızca bir sanat kurumu olarak okumak bana eksik geliyor.

Baksı aynı zamanda bir hafıza kurumu.

Çünkü kültürel hafıza, geçmişi olduğu gibi muhafaza etmek değildir.

Geçmişi bugünün içinden yeniden anlamlandırmak ve geleceğe aktarılabilecek bir dile dönüştürmektir.

Toplumlar da insanlar gibi neyi hatırladıklarına, neyi unuttuklarına ve neyi sonraki kuşağa aktarmayı seçtiklerine göre kimlik kurarlar.

Baksı’nın yaptığı tam olarak bu.

Yereli nostaljik bir hatıraya dönüştürmeden koruyor.

Geleneği geçmişe hapsetmeden çağdaş olanla konuşturuyor.

Ve bence tam burada çok önemli bir ayrım ortaya çıkıyor:

Geçmişe bağlı olmakla geçmişte yaşamak aynı şey değildir.

Köklerine sahip çıkmakla değişime direnmek de aynı şey değildir.

Asıl mesele, geçmişten aldığınız şeyi geleceğin diline çevirebilmektir.

Hüsamettin Hocam’ın hikâyesinde beni en fazla etkileyen de bu oldu:

Kendi hikâyesine sahip çıkması.

Bugünün başarı anlatılarında çoğu zaman insanın nereden çıktığından çok, nereye vardığı konuşuluyor.

Büyümek, neredeyse uzaklaşmakla eş tutuluyor.

Daha büyük şehirlere gitmek…

Daha güçlü çevrelere dâhil olmak…

Ve bazen insanın geldiği yeri, eski hâlini, hatta kendi geçmişini geride bırakması modern dünyanın sessiz başarı şartlarından biriymiş gibi sunuluyor.

Oysa insanın hikâyesini küçümsemesiyle ilerlemesi arasında zorunlu bir ilişki yok.

Belki de gerçek olgunluk tam tersinde saklı:

Nereden geldiğini inkâr etmeden nereye gidebileceğini gösterebilmekte.

Hüsamettin Hocam doğduğu yeri biyografisinin mahcup olunacak bir başlangıcına dönüştürmemiş.

Köklerini romantize de etmemiş.

Onlarla ilişki kurmuş.

Ve kendi kişisel hikâyesini yalnızca anlatmakla yetinmeyip onu toplumsal bir değere çevirmiş.

Bence asıl kıymet tam burada.

Çünkü insanın kendi hikâyesine sahip çıkması yalnızca bireysel bir mesele değildir.

Doğru ellerde kişisel hikâyeler kolektif hafızaya dönüşebilir.

Bir insanın çocukluğundan kalan bir soru, bir toplumun kültür politikasına dönüşebilir.

Bir kişinin memleket özlemi, yüzlerce insanın üretim alanına dönüşebilir.

Bir hatıra kuruma dönüşebilir.

Bir köy, dünyanın sanatla ilişki kurduğu bir merkeze dönüşebilir.

Baksı bunun somut karşılığı.

Fakat büyük hikâyeleri yalnızca tek bir isim üzerinden okumak da çoğu zaman gerçeği eksik bırakır.

Tam burada Oya Koçan’ın varlığına ayrıca bakmak........

© Haberler