Fon krizinde yatırımcının hesabına dönecek para, tasfiye edilen fonun portföyündeki varlıkların hangi fiyattan nakde çevrilebildiğine bağlıdır. Kaybın olağan fiyat hareketlerinden doğan kısmı piyasa riskidir ve hukuken yatırımcıda kalır. Mevzuata, fon içtüzüğüne, izahnameye ya da portföy yöneticisinin özen borcuna aykırı işlemlerden doğan kısmı ise tazmin edilebilir zarardır. bu zararın ilk ve doğrudan muhatabı devlet değil; fiili ve kusuru ispatlanan gerçek ve tüzel kişilerdir.

Ve fakat bilinmelidir ki her salâhiyet aynı zamanda mesuliyettir.

Hukuk, sorumluluğu yalnızca işlemi, yani haksız fiili yapanla-yapanlarla sınırlamaz; görmesi gerekirken seyirci kalanı da hesaba katar. Kanunla denetim yetkisi ve yükümlülüğü verilmiş bir kurum bu görevi hiç, geç ya da gereği gibi yerine getirmezse, idare hukukundaki adıyla hizmet kusuru doğar. Anayasa m.125'in son fıkrası bu noktada açıktır: "İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür." Bu yolda hizmet kusuru ile yatırımcının zararı arasındaki nedensellik bağının somut olarak gösterilmesi gerekir. Aynı zarar iki kez tazmin edilemeyeceği için bu yol, özellikle asıl sorumlulardan tahsil edilemeyen kayıp bakımından belirleyici hâle gelir. Kısacası piyasa gözetimi bir yetki olduğu kadar bir borçtur; zamanında kullanılmayan yetkinin faturası da idareye çıkabilir. Hepimizin temennisi bu türden ihtimallere lüzum bırakmayacak herkes için hakkaniyetli çözümler getirilmesidir.

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), 17 Eylül 2026'da yedi portföy yönetim şirketinin TEFAS'ta işlem gören fonlarını işleme kapattı ve 131 fonu tasfiyeye aldı. SPK'nın 23 Eylül 2026 açıklamasına göre bu fonlarda Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) kayıtlarında 455.758 tekil yatırımcı bulunuyor. Gündelik dilde "fonum kapandı, param battı mı?" diye sorulan durumun hukuktaki karşılığı, fon malvarlığının tasfiyesi ve tasfiye bakiyesinin katılma payı oranında dağıtılmasıdır (SPK 2026/61 sayılı Kurul Bülteni; III-52.1 sayılı Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği m.28).

Ekranda son görülen birim pay değeri ile tasfiye sonunda hesaba yatacak tutar arasındaki fark, bu krizin asıl muhasebesidir. O farkın hangi kuruşunun piyasaya, hangisinin hukuka yazılacağı ise kaybınızı kimden ve hangi süre içinde isteyebileceğinizi belirler.

Tasfiye edilen fondaki paramı ne zaman ve nasıl alacağım?

Ödeme tek bir tarihte değil, fon varlıkları nakde çevrildikçe dönemler hâlinde yapılır. Tera Portföy'ün fonlarında Türkiye İş Bankası, diğer altı şirketin fonlarında Ziraat Bankası, elde ettiği nakdi belirleyeceği dönemlerde yatırımcıların bireysel saklama hesaplarına katılma payı oranında aktarır. Bunun için satış emri vermeniz ya da ayrıca başvurmanız gerekmez.

SPK, tasfiye usul ve esaslarını 17 Eylül 2026 tarihli ve 57/1708 sayılı kararla 2026/61 sayılı Kurul Bülteni'nde duyurdu. SPK, 20 Eylül 2026 tarihli ve 59/1710 sayılı kararla bu esasların (A/8) bendindeki üç aylık azami tasfiye süresini altı aya çıkardı. SPK'ya göre altı ay bir üst sınırdır ve koşullar elverirse tasfiye daha erken tamamlanabilir. 28 Eylül 2026 itibarıyla bütün yatırımcılar için ilan edilmiş ortak bir ilk ödeme günü bulunmuyor.

Talimatınızın tarihi ve saati, ödeme sıranızı etkileyebilir. SPK'nın 28 Eylül 2026 açıklamasına göre 16 Eylül ve öncesinde TEFAS'a iletilip fonun temerrüdü ya da fiyat açıklamaması nedeniyle gerçekleşemeyen talimatlar, tasfiye esaslarının (A/6) bendine göre değerlendirilecek. Tasfiye esaslarının (A/6) bendi, TEFAS'ta verilip gerçekleşmeyen iade talimatlarının tutarını fona borç yazıyor ve bankanın elde ettiği nakitle önce bu borçların ödenmesini öngörüyor. 17 Eylül'de TEFAS'a iletilip platformca iptal edilen talimatların sahipleri ise tasfiye bakiyesinden, katılma payı oranında ödeme alacak.

Fonun parası, fonu kuran portföy yönetim şirketinin parası değildir. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) m.53 ve III-52.1 sayılı Tebliğ m.5/1 uyarınca fon malvarlığı, portföy yönetim şirketinin ve portföy saklayıcısının malvarlığından ayrıdır; şirketin alacaklıları bu malvarlığını haczettiremez ve fon malvarlığı şirketin iflas masasına girmez. Tasfiyede yalnızca katılma payı sahiplerine ödeme yapılır; dağıtılan tutar ise brüt portföy değeri değil, fonun borç ve giderleri düşüldükten sonra kalan tasfiye bakiyesidir. Bu güvence anaparayı korumaz, ama şirketin batma ihtimalinin faturasının fona kesilmesini önler.

Zararı devlet ya da Yatırımcı Tazmin Merkezi karşılar mı?

Hayır, yürürlükteki mevzuatta fon değer kaybını karşılayan otomatik bir kamu güvencesi yoktur. Yatırımcı Tazmin Merkezi (YTM), yatırım kuruluşlarının nakit ödeme veya sermaye piyasası aracı teslim yükümlülüğünü yerine getirememesi hâlinde devreye girer; piyasadaki fiyat hareketlerinden doğan zarar bu mekanizmanın kapsamı dışındadır (SPKn m.82 ve m.84).

YTM'nin 2026 yılı için yatırımcı başına ödeyebileceği azami tutar 2.065.145 TL'dir; bu rakam SPKn m.84/5'teki 100.000 TL'lik tabanın her yıl yeniden değerleme oranında artırılmasıyla bulunur. Fon yatırımcısının alacağı ise bir aracı kurumun kasasından değil, ayrı bir malvarlığı olan fondan doğar. 29 Eylül 2026 itibarıyla SPK'nın bu fonlar için yatırımcıları tazmin kararı aldığına dair bir duyuru bulunmuyor. TBMM'ye sunulan ve fon yatırımcılarının kayıplarını konu alan kanun teklifleri de yasalaşmadıkça hak doğurmaz.

Kamu kasasından değil ama fonun kendisine para geri getirebilecek bir yol var. SPKn m.21, kolektif yatırım kuruluşlarının ilişkili kişilerle emsallerine ve basiretli tacir ilkelerine aykırı işlemler yaparak malvarlıklarını azaltmasını örtülü kazanç aktarımı sayar ve yasaklar. SPKn m.21/4 uyarınca SPK aktarımı tespit ederse, aktarılan tutarın kanuni faiziyle birlikte fona iadesi talep edilir. Tasfiye sürerken fon malvarlığına dönen tutar, bireysel dava açmayanlar dâhil bütün katılma payı sahiplerine payları oranında yansır.

Piyasa riski nerede biter, hukuki sorumluluk nerede başlar?

Sınır, kaybın kaynağında çizilir. Fon, ilan ettiği strateji ve limitler içinde yönetildiği hâlde varlık fiyatları düştüyse kayıp piyasa riskidir ve yatırımcıda kalır. Kayıp strateji dışına çıkılmasından, ilişkili taraflara değer aktarılmasından, gerçeğe aykırı değerlemeden, yanıltıcı bilgilendirmeden ya da fiyatların hileli işlemlerle şişirilmesinden doğduysa hukuki sorumluluk başlar.

Mevzuat bu çizgiyi kendisi de çiziyor. III-56.1 sayılı Portföy Saklama Hizmetine ve Bu Hizmette Bulunacak Kuruluşlara İlişkin Esaslar Tebliği m.11/3'e göre portföy saklayıcısı, portföyün yönetiminden veya piyasadaki fiyat hareketlerinden doğan zararlardan sorumlu değildir. Aynı Tebliğ'in m.11/1 hükmü ise saklayıcıyı, kendi yükümlülüklerini yerine getirmemesi nedeniyle katılma payı sahiplerine verdiği zarardan sorumlu tutar. Fiyat düşüşü tek başına kimseyi sorumlu kılmaz; sorumluluğu doğuran, yükümlülüğün ihlalidir.

Peki aylarca parlayan getiriler neden birkaç günde erir? Eylül 2026 fon krizinde fiyat riski ile likidite riski iç içe geçti. SPK'nın 18 Eylül 2026 açıklamasına göre 2025'in son çeyreğinden itibaren özellikle serbest fonlar ve para piyasası fonları aracılığıyla, fiili dolaşım oranı düşük bazı paylarda şirketlerin temel finansal büyüklükleriyle açıklanamayan fiyat hareketleri gözlemlendi. Fiili dolaşım oranı, bir şirketin sermayesinden borsada gerçekten el değiştirebilen payların oranıdır.

Fiili dolaşım oranı düşük olduğunda sınırlı sayıdaki pay üzerindeki fon talebi fiyatı kolayca yukarı taşır; fon da portföyünü bu fiyatla değerlediği için birim pay değeri yükselir. Döngü kendini besler: fiyat yükselir, getiri parlar, yeni yatırımcı gelir, fon aynı paylardan yeniden alır. Borsa ekranındaki fiyat bir fotoğraftır; tasfiye ise o fotoğraftaki kapıdan gerçekten çıkmayı dener ve karşısında alıcı bulamadığında fotoğraf gerçeğe döner.

SPK'nın 28 Ağustos 2026'da güncellediği Yatırım Fonlarına İlişkin Rehber, düşük halka açıklıklı paylardaki yoğun pozisyonlara sınır getirdi. Eylül başında bu paylarda satış baskısı başladı. 15 Eylül'de Pusula Portföy'ün bazı........

© Haberler