Bir insan yıllarca çalışır, kazanır, tasarruf eder ve biriktirdiği parasını değerlendirmek ister. Önüne bir fon çıkar. Kendisine profesyonel bir sistem anlatılır. Uzmanlardan, yöneticilerden, akademik unvanlardan, güçlü referanslardan ve yüksek getirilerden söz edilir. İnsan da doğal olarak “Ben bu sistemi kendimden daha iyi bilen insanlara emanet ediyorum” diye düşünür. İşte tam bu noktada finans sisteminin en önemli unsuru devreye girer:

(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});

GÜVEN. Fakat finans dünyasında güven tek başına yeterli değildir. Güvenin yanında şeffaflık, bağımsız denetim, doğru değerleme, hesap verebilirlik ve eşit kurallar bulunmuyorsa, güven zamanla büyük bir riske dönüşebilir. Bugün fonlarla ilgili yaşanan tartışmaların asıl üzerinde durulması gereken tarafı da budur. Mesele yalnızca kaç fonun tasfiye edildiği veya kaç liranın sistem içerisinde bulunduğu değildir. Asıl mesele, insanların paralarını teslim ettiği sistemin nasıl çalıştığını gerçekten bilip bilmediğidir. Çünkü bir yatırımcı için ekranda görünen rakam ile o paranın gerçekten nakde dönüşebilmesi aynı şey değildir. Bir fonun değeri yüksek görünebilir. Portföyünde çok değerli varlıklar bulunabilir. Getirisi dikkat çekici olabilir. Ancak yatırımcı aynı anda parasını çekmek istediğinde bu varlıkların gerçek piyasa koşullarında ne kadar hızlı ve hangi fiyattan nakde çevrilebildiği çok daha önemlidir. Kâğıt üzerindeki değer ile gerçek değer arasındaki fark, finans sistemlerinin en hassas noktalarından biridir.

FON SİSTEMİ ASLINDA NASIL ÇALIŞIR? Fon sistemi basit olarak birçok yatırımcının parasının belirli kurallar çerçevesinde bir havuzda toplanması ve bu paranın çeşitli yatırım araçlarında değerlendirilmesi esasına dayanır. Yatırımcı tek başına hisse senedi, tahvil, kira sertifikası veya başka bir varlık almak yerine parasını profesyonel bir yönetime bırakır. Fon yöneticisi de belirlenen yatırım stratejisine göre bu parayı değerlendirir. Buraya kadar sistem son derece normaldir. Sorun, fonun içinde bulunan varlıkların değerinin nasıl belirlendiği, risklerin nasıl izlendiği, yöneticilerin nasıl denetlendiği ve yatırımcının bu bilgilerden ne kadar haberdar olduğu noktasında başlar. Çünkü yatırımcı çoğu zaman portföyün tamamını kendisi inceleyemez. Profesyonel yönetime güvenir. İşte bu nedenle fon sisteminde bilgi asimetrisi çok önemlidir. Fon yöneticisi, yatırımcıdan çok daha fazla bilgiye sahiptir. Bu bilgi farkı kötüye kullanılırsa yatırımcı savunmasız hale gelir.

EN BÜYÜK RİSK, YATIRIMCININ NEYİ SATIN ALDIĞINI TAM OLARAK BİLMEMESİ Bir vatandaş parasını yatırırken çoğu zaman yalnızca getiriyi görür. “Geçmişte yüzde şu kadar kazandırmış.” “Bu fon çok büyümüş.” “Bu işi uzmanlar yönetiyor.” “İçeride önemli insanlar var.” “Akademik geçmişi güçlü kişiler bulunuyor.” “Güvenilir çevreler tarafından tavsiye ediliyor.” Bütün bunlar yatırımcıda güven oluşturabilir. Fakat finansal sistemde güvenin kaynağı kişinin unvanı veya çevresi değil, sistemin denetlenebilir olmasıdır. Bir insan profesör olabilir. Bir başkası çok başarılı bir iş insanı olabilir. Bir başkasının çok güçlü çevresi olabilir. Ancak hiçbir unvan, hiçbir makam ve hiçbir referans finansal riskin ortadan kalktığını göstermez. Hatta tam tersine, yüksek unvan ve güçlü referanslar bazen yatırımcıda olması gerekenden daha yüksek bir güven oluşturabilir. Bu nedenle sistem kişilere değil, kurallara dayanmalıdır.

AİLEDEN AKADEMİSYENLERİN BİLE SİSTEMİN İÇİNDE OLMASI NE ANLAMA GELİR? Burada da çok dikkatli olmak gerekir. Bir kişinin profesör olması, akademisyen olması veya ailesinden bazı kişilerin finansal sistem içerisinde bulunması tek başına herhangi bir usulsüzlüğün kanıtı değildir. Ancak toplum açısından başka bir soru ortaya çıkmaktadır: Finansal kararlar gerçekten bağımsız mı alınıyor? Aynı aile, yakın çevre veya birbirine bağlı kişiler arasında görev ve menfaat ilişkileri varsa bunların açık biçimde beyan edilmesi gerekir. Çünkü finansal sistemde yalnızca gerçek çıkar çatışması değil, çıkar çatışması görüntüsü bile güven açısından önemlidir. Bir yönetici kendi yakınının, ortağının veya bağlantılı olduğu bir kişinin menfaat sağlayabileceği bir kararı alıyorsa, sistem bunun nasıl denetlendiğini açıkça göstermelidir. Dolayısıyla mesele “Ailesinde profesör var mı?” değildir. Asıl mesele: “Kararı kim veriyor, kim denetliyor, kim fayda sağlıyor ve bu ilişkinin tamamı yatırımcıya açık mı?” sorusudur.

131 FONUN TASFİYESİ BİZE NE SÖYLÜYOR? 131 fonun tasfiye sürecine alınması, yatırımcıların........

© Habererk