Bahçeli'nin çağrısıyla başlayan yeni süreçte en çok merak edilen konuların başında -Umut Hakkı- geliyor.

Bu yazıda bu konu ile ilgili okuyucularımızdan gelen sorulara cevap vermeye çalışacağım.

-Umut Hakkı nedir? Ne zaman ve hangi ulusal veya uluslararası kararla ortaya çıkmıştır?

Konu ilk defa ömür boyu hapis cezasına çarptırılmış Vinter isimli bir mahkumun Birleşik Krallığı (İngiltere) AİHM'e şikayet etmesi üzerine gündeme gelmiş, AİHM 2013 yılında Vinter vd. ve Birleşik Krallık davasında verdiği kararla; 'indirilemez' ömür boyu mahkumiyet kararlarını Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 3. maddesine aykırı bulmuş, ömür boyu hapis cezasına çarptırılanlara da bir gün tahliye olma umudunun tanınması gerektiğine karar vermiştir. Daha sonra benzer konularda verilen kararlarla Vinter vd ve Birleşik Krallık kararı bir referans karar halini almıştır.

-Bu karar hangi felsefi argümanlara dayanmaktadır?

Karar aslında İnsan Haklarındaki gelişmelerin hukuka yansımasıdır.Ömür boyu mahkumiyetin ölüm cezasının uzatılmış, zamana yayılmış bir şekli olması, bu tür cezalarda hedefin ıslah yerine imha özelliği taşıması, en ağır suçlarda bile insanlara bir defa daha fırsat verilmesi düşüncesini ortaya çıkarmıştır. Zira suçlu insandır, kararın temel dayanağı her insanın düzeltilebilir,topluma kazandırılabilir olabileceğidir. Suçluya umut hakkı tanımamak onun düzelebilir yahut düzeltilebilir olduğuna inanmamaktır. Müebbet hapiste cezanın kişiselleştirilmesi imkanı yoktur, ıslah olan da olmayan da ölene kadar tutuklu kalmaktadır. Çıkış noktası kısaca budur!

-AİHM'in verdiği her karar bağlayıcı mıdır?

-Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesindeki hakları esas alarak yargılama yapmaktadır. Dünyadaki tek insan hakları mahkemesidir. Sözleşmede imzası olan, AİHM'in yetkisini tanıyan ülkeler açısından verdiği kararlar Sözleşmenin 46. maddesine göre bağlayıcıdır.Vinter vd ve Birleşik Krallık kararı,Büyük Daire kararıdır. Türkiye hem Sözleşme'ye taraftır, hem de AİHM'in yargılama yetkisini tanımıştır.Dolayısıyla bu kararlara uymak durumundadır.Avrupa Konseyine üye devletlerce bu kararlara uyma oranı yüzde 79, Türkiye'de ise daha düşüktür.Türkiye de konsey üyesi ülkelerden biridir ve AİHM aslında Avrupa Konseyinin bir organıdır.

-CB'nin,Meclisin af yetkisi var, buna rağmen Umut Hakkının mevzuata taşınmasına ihtiyaç var mıdır? Af aynı görevi görmüyor mu?

Gerek CB'nin af yetkisi,gerek meclisin böyle bir yetkiye sahip olması aynı sonucu doğurmamaktadır. AİHM' de aldığı kararlarda böyle bir yetkinin varlığına değil, mevzuatta sınırları kesin olarak belirlenmiş hükümler olup olmadığına bakmaktadır.Nitekim AİHM; Petukhov v. Ukrayna kararında, müebbet hapis cezasının indirilmesinin tek yolu olan Devlet Başkan’ın af yetkisinin, kötüye kullanıma karşı yeterli usuli güvenceleri taşımaması ve müebbet hapis cezası hükümlülerinin içinde bulundukları şartların ıslah olmaya yönelik bir olanak tanımaması nedenleriyle ihlal kararı vermiştir.

-AİHM'in Vinter vd ve Birleşik Krallık kararı, terör suçlularını da kapsıyor mu? Vinter ve diğer başvurucuların suçları neydi?

-Vinter,1996'da iş arkadaşını öldürmekten hüküm giymiş,şartlı tahliyeden yararlanıp çıktıktan sonra da eşini öldürmüştür.Diğerleri ise Bay Bamber; anne ve babasını, üvey kız kardeşini ve onun 2 çocuğunu öldürmekten suçlu bulunmuştur. Bay Moore ise; mağdurları eşcinsel erkekler olan 4 kişiyi cinsel tatmin amacıyla öldürdüğü gerekçesiyle mahkûm olmuştur.AİHM, bu konuda suç veya suçlu ayırımı yapmamaktadır, her suçluya,terör suçları dahil bu hakkın tanınması gerektiği kanaatindedir.

-Bir müebbet hükümlüsü bu karara göre ne kadar yatacak, ne kadar süre sonunda umut hakkına hak kazanacaktır?

-AİHM'in bu konuda da kararları vardır. AİHM’in Bodein v. Fransa kararında; müebbet hapis cezası hükümlüsünün salıverilme incelemesine dair süre koşulunu tartışmıştır. AİHM, ilk tutukluluktan itibaren  30 yıl,mahkumiyet kararından itibaren 26 yıl sonra ilk incelemeye dair düzenlemeyi AİHS m. 3 hükmüne uygun bulmuş ama mahkumiyetten  40 yıl sonra ilk incelemenin yapılmasını ise ihlal olarak değerlendirmiştir.(Erdi Yetkin,"Vinter vd.Ve Birleşik Krallık Davasından Günümüze İndirilemez Müebbet hapis Cezası ve Umut Hakkı" İzmir Barosu Dergisi Eylül ) Bu sürenin ne kadar olacağı Roma Statüsü  110/3 maddesi ile 25 yıl olarak belirlenmiştir, teamül de bu yöndedir.

-Bu süre hapiste geçirildikten sonra Umut Hakkından........

© Habererk