Yirminci yüzyılın jeopolitiğini petrol şekillendirdi. Petrol sahalarına sahip olmak, üretim güzergâhlarını kontrol etmek ve enerji arzını güvence altına almak ülkelerin ekonomik ve siyasi gücünün temel unsurlarından biri haline geldi. Bugün ise enerji dünyasında yeni bir stratejik kaynak alanı öne çıkıyor.

Lityum, bakır, kobalt, nikel, grafit ve nadir toprak elementleri artık yalnızca madencilik sektörünün konusu değil. Enerji güvenliğinin, sanayi politikasının ve hatta ulusal güvenliğin merkezine yerleşiyor. Bu nedenle son yıllarda sıkça sorulan bir soru var: Kritik mineraller dünyanın yeni petrolü mü oluyor? Bu benzetme tamamen yanlış değil. Ancak mesele petrolün yerini başka bir ham maddenin almasından çok daha büyük.

ENERJİ DÖNÜŞÜMÜNÜN YENİ HAMMADDE DENGESİ

Dünya fosil yakıtların enerji sistemindeki ağırlığını azaltmaya çalışırken güneş panelleri, rüzgâr türbinleri, elektrikli araçlar, bataryalar ve enerji depolama sistemlerine yapılan yatırımlar hızla artıyor. Bu dönüşüm aynı zamanda kritik minerallere yönelik talebi de artırıyor. Bakır olmadan elektrik şebekelerini büyütmek, lityum ve grafit olmadan mevcut batarya teknolojilerini yaygınlaştırmak, nadir toprak elementleri olmadan yüksek performanslı elektrik motorları ve bazı rüzgâr türbinlerini üretmek oldukça zor.

Uluslararası Enerji Ajansı'nın Temmuz 2026'da yayımladığı Global Critical Minerals Outlook 2026 raporu da bu dönüşümün boyutunu ortaya koyuyor. Mevcut politikaların devam ettiği senaryoda kritik mineral talebinin 2040'a kadar neredeyse iki katına çıkması bekleniyor. Lityum talebinin üç kattan fazla artabileceği, bakır talebinin ise yaklaşık 7 milyon ton ilave büyüme göstereceği öngörülüyor. Buradaki temel mesele yalnızca artan talep değil. Üretim ve işleme kapasitesinin belirli ülkelerde yoğunlaşması.

Resmi verilere göre kritik enerji minerallerindeki rafinaj kapasitesinin yoğunlaşması 2025'te yeni rekor seviyelere ulaştı. Başlıca rafine üreticinin ortalama pazar payı yüzde 70 seviyesine çıktı. Nikelde Endonezya, birçok diğer kritik mineralde ise Çin küresel arz........

© Haber7