Ramazan, âlemlerin Rabbinin zamana vurduğu ilahî bir mühür, yorulmuş ruhlara nefes aldıran bir inşirah tecellisidir. Dünya telaşının toz dumanı içinde yönünü kaybeden insan için ötelerden gelen bir nida, savrulduğu kapılardan alıp asıl merkezine, yani kendi hakikatine çağıran mukaddes bir duraktır. Bu çağrı, yalnız bir ayın kapısını aralamaz, kalbin derinliklerinde yankılanan bir ezan gibi unutulmuş bir sadakati uyandırır.

Oruç, bu çağrının hayata dokunan hâlidir. İnsan, önünde duran nimete el uzatabileceği hâlde kendini tutar. İşte tam burada imsak disiplini başlar. Bu disiplin yalnızca açlıkla ilgili değildir; iradenin terbiyesi, arzuların dizginlenmesi ve kalbin istikamete kavuşmasıdır. Oruç, sadece nefsi dizginlemekle kalmaz; kulu hızın ve telaşın girdabından çıkararak durmanın hikmetiyle tanıştırır. Hareketin gürültüsü sustuğunda, iç dünyada sessiz bir devrim başlar. Bu mukaddes duruşla birlikte artık kul, sekînetin eşiğine gelmiştir.

SEKİNETİN EŞİĞİNDE: DURMANIN HİKMETİ

Zamanın içinde durulacak, beklenecek ve demlenecek menziller vardır. Hakikat aceleyle kavranmaz, anlam, telaşın gürültüsünde ortaya çıkmaz. Anlam, an’ın derinlemesine farkındalığıyla şekillenir, idrak ise sükûnetin içinde doğar.

Ramazan, bu hikmeti yeniden hatırlatan bir mekteptir. İmsakla iradeyi terbiye eden, oruçla kalbi arındıran bu mektepte dünyanın gürültüsü diner, nefsin fısıltıları susar. Yerini sükûnet ve teslimiyet alır, insan ruhu o anda en saf hâliyle Rabbine yönelir. Bu yönüyle Ramazan, bizzat bir tevakkuf çağrısıdır.

Tevakkuf, durmak’tır ama yalnızca adımı kesmek değil, aceleyi terk edebilmek, hükmü erteleyebilmek ve olgunlaşmayı sabırla bekleyebilmektir. İnsanın kendi iç âlemine yönelmek için durup kendine bakma hâlidir. Kalbin sesini yeniden işitme, Hakk’a ve hakikate yönelme imkânıdır. Bazı hakikatlere yürüyerek değil, durularak varılır. Bazı kapılar hızla değil, sabırla beklenerek açılır.

İÇE DOĞRU BİR YÜRÜYÜŞ

Durmasını bilmeyen insan kendi derinliğine inemez; çünkü durmak, yürüyüşün sona ermesi değildir. Dışarıdan hareketsizlik gibi görünen bu hal, aslında içe doğru başlayan esaslı bir yolculuktur. İnsan adımlarını yavaşlattığında kalbinin sesini duymaya başlar.

Dışarıdaki hareket azaldıkça, içteki yürüyüş derinleşir.

Adımlar durur fakat kalp yürümeye başlar. Bu yönüyle tevakkuf, hakikate doğru en kuvvetli yöneliştir. Bu duruş, imsak disiplininin ilk adımıdır. Geceyi gündüze bağlayan o iradi nöbet, insanı gafletten uyandırır. Ramazan böylece insanın önüne cilalı bir levha koyar; kendi hakikatimizi, âlemin sırrını ve esma-i ilâhînin tecellilerini yansıtan berrak bir levha...

DURUŞTAN İDRAKE: ANLAMANIN YOLU

Bir hakikatin başında sabırla durup onu kavramaya vâkıf olmak; bir meseleye derinlemesine nüfuz etmek ise vukûfiyettir. Hakikat, hızlı yürüyenlere çoğu zaman bir gölge gibi görünür, durup düşünenlere ise tüm veçhesini açar. Anlamak için beklemek, karar vermek için ise durmak gerekir.

Dilimizin köklerinde de bu sır saklıdır. "Durmak", sadece hareketsiz kalmak değil, aynı zamanda bir istikamet üzere "ayağa kalkmaktır." Bu çift yönlü anlam, insanın hakikati kavrama yolculuğunu anlatır: Bazen hakikate varmak için yürümek, bazen de sadece durmak gerekir.

Bu menzile biz "Durak" diyoruz. Hayatın akışı içinde soluklandığımız, kendimizi tarttığımız ve yönümüzü yeniden belirlediğimiz o mukaddes nöbet yeri... Durak, yolun anlam kazandığı yerdir.

İdrak, durup bakabilen zihnin kazandığı kavrayıştır.

Duruş ise insanın kimliğini ve istikametini görünür kılan ahlâktır.

İdrak, yüzeyde kalmak değil, meselenin en derinine, hakikatin dip noktasına inmektir. Koşturan insan baksa da göremez, geçip gittiği güzellikleri fark edemez. Anlamak; durup bakabilmek, durup dinleyebilmek ve durup düşünebilmektir.

Durmak idraki doğurur, idrak ise istikameti... İdrake vakit ayırmayanın yolu belirsizleşir. Ramazan, hayatın baş döndüren akışı içinde bize bir nefes alanı açar. İnsan o durakta kendini yeniden tartar, yönünü netleştirir ve o eşikte şu hakikat belirir:

Durabilen insan durulur. 

Durulan kalp berraklaşır. 

Berraklaşan kalp ise idrak eder.

BİR EDEP TAVRI OLARAK TEVAKKUF

Tevakkuf aynı zamanda bir edep tavrıdır.

Acele etmemek, söz söylemeden önce beklemek ve mesele olgunlaşıncaya kadar sabretmek… İslam ilim geleneğinde bu hâl yüksek bir edep nişanesi sayılır. Bilmediği bir mesele hakkında konuşmak yerine susmayı tercih etmek, hükmü ertelemek veya işi ehline havale etmek sözün ağırlığını ve hesabını idrak etmektir. Bu bilinç insana üç kapı açar:

acele hükümle kalbi karartmamak,

hakikat tecelli edinceye kadar sabırla beklemek.

Durmak insana sınırını hatırlatır. Haddini bilmek de bir tevakkuf hâlidir. İnsan nerede duracağını bildiğinde taşkınlıktan korunur, ölçüsünü kaybetmez.

İslam irfanında edep çoğu zaman tek bir cümleyle anlatılır:

İBADETTE DURUŞ: ARAFAT’TA VAKFE

İslam geleneği, tevakkufun o sessiz ve manevi duruşunu yalnızca bir düşünce olarak bırakmaz; onu ibadetin en hayati merkezine, haccın kalbine yerleştirir. Peygamberimizin “Hac Arafat’tır.” buyurarak işaret ettiği o kutlu duruş, vakfedir.

Vakfe, insanın hayat yolculuğunda durmayı öğrenmesinin ibadetteki en azametli karşılığıdır. Arefe günü milyonlarca müminin aynı beyaz ihram içinde, dünya makamlarından sıyrılarak sergilediği bu hâl, adeta bir mahşer provasıdır. Kul orada yalnız bedenini durdurmaz, kâinatın gürültüsünü susturup kalbiyle Hakk’a yönelir. İhramın sade beyazlığında mahşerin sarsıcı hesap vaktini ve kendi acziyetini derinden hisseder.

Bu duruş sıradan bir bekleyiş değildir, bir itiraf ve arınma menzilidir. “Buluşma ve tanışma yeri” anlamını taşıyan Arafat’ta kul, hatalarını itiraf ederken aslında kendi hakikatine uyanır. Dünya telaşından, hırsların prangasından sıyrılıp yalnızca Rabbiyle baş başa kalır. Rivayetlerde bildirildiği üzere, bu gün şeytanın en zelil olduğu; rahmetin ise kulların üzerine sağanak sağanak indiği vakitlerden biridir. Böyle bir eşikte ruh tefekkürle yoğrulur, günahların kirinden arınarak manevi bir letafet kazanır.

Vakfe bize şunu öğretir:

Durmak, nefsin taşkınlığını dindirmektir.

İdrak etmek, mahşeri bugünden hissedip kendine gelmektir.

Zihni ve kalbi arındırmak, tevbe ile yeniden doğmaktır.

İstikameti bulmak ise Arafat’tan hayata arınmış bir bilinçle dönmektir.

İnsan Arafat’ta durduğunda aslında en büyük yürüyüşüne başlamış olur. Vaktin içinde bir anlığına da olsa durabilen insan, zamanın ötesindeki sükûneti ve Rabb-i Rahîm’in sınırsız merhametini kuşanır.

İTİKÂF: ÂKİF OLABİLMEK

Ramazan, insanı yalnız yavaşlatmakla kalmaz, onu bazen hayatın gürültüsünden bütünüyle çekilmeye de çağırır. Bu çağrının en berrak karşılığı itikâftır.

İtikâf, âkif olmaktır.

Âkif olmak, bir şeye kendini vermek, bir hakikatin başında kararlılıkla durmaktır. Dağılmış dikkati toparlayıp kalbi tek bir istikamete yöneltmektir. İnsan bazen hayatın akışı içinde birçok işe bölünür; düşüncesi dağılır, niyeti zayıflar, yönü belirsizleşir. Âkif olmak ise kalbi yeniden merkezine çağırmaktır.

Âkif olan kişi kendini bir amaca adar, başladığı yolda sebat eder ve yönünü kolayca değiştirmez. İbadete yöneldiğinde ibadetle meşgul olur, tefekküre yöneldiğinde düşüncenin derinliğinde kalır. Bu hâl yalnızca bir inziva değil; dikkatini ve niyetini tek bir hakikate yoğunlaştırma hâlidir. Bu açıdan itikâf, yalnızca bir mekâna çekilmek değildir. Aynı zamanda kalbin dağınıklıktan kurtulması, niyetin berraklaşması ve insanın kendi istikametine yeniden kavuşmasıdır. İtikâfın özü, insanın kendini toparlayıp hakikatin başında âkif kalabilmesidir.

İtikâf, yavaşlamaktır. Durup düşünmek ve yeniden yürüyebilmek için bir adım geri çekilmektir. Hızlı yaşanan hayatın unutturan etkisini yavaşlayarak azaltmak; kendini, kimliğini ve aidiyetini yeniden hatırlamaktır.

İtikâf, uzlete çekilmektir. İnsan bir süreliğine gündelik akıştan uzaklaşır; kalabalıktan, sözden ve gürültüden geri çekilir. Bu geri çekiliş kaçış değil, içe yöneliştir. Tefekkür ve muhasebe ile hayatın anlamını yeniden tartmak, öncelikleri gözden geçirmek ve kalbin pusulasını doğrultmaktır.

İtikâf, dünyalık kaygıların ağırlığından sıyrılmaktır. Gündemlerin, söylemlerin, mesajların ve paylaşımların gürültüsünden uzaklaşmak, ruhun üzerindeki fazlalıkları indirip kalbi hafifletmektir.

Oruç; bedenin helal olan rızka karşı vakur bir duruşu, kalbin Allah’tan gayrı her meşgaleye karşı itikâfa girişidir. 

İtikâf, ibadetin merkezine dönmektir.

Namaz, dua, zikir ve Kur’an tilavetiyle geçirilen saatler, kalbin yönünü yeniden belirler. Tevbe ve istiğfarla insan, kendini Rabbine daha yakın hisseder. İç dünyasında sessiz bir arınma başlar.

İtikâf, özlediğimiz kulluğu yeniden aramaktır. En güzel namazı, en içten duayı ve en sahici yönelişi bulma arzusudur.

İtikâf, zamanın hakkını vermektir. Geçmişten ibret almak, geleceğin imkân ve fırsatlarına niyetlenmek ve hayatın yönünü yeniden kurmaktır.

Böylece insan ramazanın içinde kısa bir süreliğine durur; fakat bu duruş, bir boşluk değildir. Aksine, iç dünyada gerçekleşen büyük bir yürüyüştür. 

İtikâf, işte bu duruşun en saf hâli, ramazanın kalbinde açılan bir sükûnet menzilidir.

VAKIF: İYİLİĞİN KALICI HÂLİ

İslam medeniyeti “durmak” fikrini yalnızca bir düşünce hâli olarak bırakmamış, onu hayatın farklı mertebelerinde görünür kılmıştır. Bazen bu duruş, insanın acele hükümden sakınarak hakikatin olgunlaşmasını beklediği bir tevakkuf hâli olarak belirir. Bazen Arafat’ta kulun Rabbine yönelip kendini muhasebeye açtığı vakfe olarak tecelli eder.

Bazen de insanın hayatın gürültüsünden çekilip kendi iç dünyasında yürümeye başladığı itikâf şeklinde........

© Haber7