Eskiden vatandaşın eline para geçtiğinde ilk düşüncesi ihtiyaçlarını karşılamak olurdu. Çarşıya gidilir, eksikler alınır, biraz da geleceğe dair umutla harcama yapılırdı. Çünkü insanlar yarının bugünden daha iyi olacağına inanırdı. Ancak son yıllarda bu tablo değişmeye başladı. Artık birçok kişi “Harcayayım mı, yoksa elimde mi tutayım?” sorusunu daha sık soruyor. Ekonomide buna halk arasında “harca yerine tut davranışı” denilen yeni bir eğilim hâkim oluyor.

Bugün Türkiye’de milyonlarca insan markete girerken iki kez düşünüyor, elektronik eşya almayı erteliyor, tatil planını iptal ediyor, hatta ihtiyaç dışı en küçük masrafı bile sorguluyor. Çünkü ekonomik belirsizlik arttıkça vatandaşın psikolojisi de değişiyor. İnsanlar artık sadece bugünü değil, yarın yaşayabilecekleri ekonomik sıkıntıları da hesap ederek hareket ediyor.

Ekonomistler bu davranışı genellikle “tasarruf eğiliminin artması” ya da “ihtiyati birikim davranışı” olarak tanımlıyor. Ancak halkın dilinde bunun daha sade bir karşılığı var: “Aman para cebimde dursun.”

BELİRSİZLİK İNSANLARI KORKUTUYOR

Bir ekonomide insanlar geleceğe güven duyuyorsa harcama yapmaktan çekinmez. Çünkü maaşının devam edeceğine, işini kaybetmeyeceğine, fiyatların kontrolden çıkmayacağına inanır. Ama belirsizlik arttığında tablo tersine döner.

Bugün vatandaşın aklında çok sayıda soru var:

“Kiralar daha da artar mı?”

“Elektrik ve doğal gaz faturaları yükselir mi?”

“İşim güvende mi?”

“Çocukların eğitim masrafını nasıl karşılayacağım?”

Bu sorular çoğaldıkça insanlar parayı harcamak yerine elde tutmayı tercih ediyor. Çünkü ekonomik kriz dönemlerinde insanlar önce güven arıyor. Güvenin olmadığı yerde tüketim de zayıflıyor.

Özellikle orta gelir grubunda bu davranış daha net görülüyor. Eskiden maaşının bir kısmıyla sosyal hayatına bütçe ayırabilen insanlar bugün restoran yerine evde yemek yemeyi tercih ediyor. Yeni telefon almak erteleniyor, araba değiştirme planı askıya alınıyor, tatil “seneye bakarız” düşüncesine dönüşüyor.

Aslında vatandaş burada bilinçsiz davranmıyor. Tam........

© Haber Gündemim