Tarih: 21 Mayıs 1938.

Yer: Mersin. İstasyon meydanında askerî birlikler sıra sıra dizilmiş, öğrenciler bayraklarıyla bekliyordu. Trenden inen adam, aylardır doktorlarının yataktan kalkmasını bile yasakladığı Atatürk’tü. Fransız radyoları onun artık ayağa kalkamadığını dünyaya duyuruyordu… Oysa o, meydanda ayaktaydı! Birlikleri teftiş etti, geçit törenini kırk beş dakika boyunca ayakta izledi.

Kimse onun neden geldiğini sormadı, çünkü herkes biliyordu. Sınırın öte yanında, Fransız mandası altında bir toprak parçası vardı ve Atatürk ona Hatay adını çoktan vermişti. Bu, onun son yurt gezisiydi… O günden 10 Kasım sabahına kadar geçen yüz yetmiş günü anlamak, bir insanın bedeniyle vazifesi arasındaki son çatışmayı anlamaktır diyebiliriz.

Hastalığın ilk ciddi belirtileri Ocak 1938'de, Yalova’da görülmüştü. Dr. Nihat Reşat Belger karaciğerden şüphelendi, önce Marmara Köşkü’ndeki karınca istilası bile denecekti ama ardından teşhis kondu: Siroz. Mart’ta Paris’ten çağrılan Prof. Noël Fiessinger, Çankaya’da onu muayene etti ve öteki hekimlerin söylediğini tekrarladı: Tedavi, dinlenme, hareketsizlik. Ama 1938 baharı dinlenecek bir bahar değildi. Hatay meselesi düğümlenmişti; Fransa’ya Türkiye’nin kararlılığını göstermek lazımdı.

19 Mayıs’ta Ankara’da Gençlik ve Spor Bayramı’nı izledi, aynı akşam trenle güneye hareket etti. Mersin’den sonra Tarsus’a, oradan Adana’ya geçti; Adana’da da bir geçit töreni daha izledi, yine ayaktaydı. Sıcak, yorgunluk, hastalık, hepsi üst üste bindi. Bu gezi sağlığına ağır bir darbe vurdu, ama vatan için sonuç getirdi. Temmuz başında Türk ve Fransız birlikleri, varılan anlaşmayla Hatay’a girdi. Eylül’de Hatay Millet Meclisi açıldı. Atatürk’ün ömrü Hatay’ın anavatana katılışını görmeye yetmeyecekti ama o yolu kendi bedeniyle açmıştı. Hatay, onun son enerjisini vermesiyle vatan toprağına katılacaktı… Zaten o değil miydi bütün hayatını bu vatana adayan kişi?

SAVARONA’DAN DOLMABAHÇE’YE

Atatürk, 27 Mayıs’ta İstanbul’a geldi. Haziran başında dinlenmek için Savarona yatına geçti; doktorlar deniz havasının iyi geleceğini umuyordu. (Biz o Savarona yatına da sahip çıkamadık yıllarca mesela, içinde fuhuş bile yapıldığı söylendi… ) Yaz boyunca misafirlerini orada kabul etti, devlet işlerini yürüttü. Temmuz’un sonunda, hastalığı ağırlaşınca Dolmabahçe’ye döndü. 25 Temmuz’da girdiği o saraydan bir daha hiç çıkamadı; yüz dokuz gün boyunca dünyası, Boğaz’a bakan o odanın pencerelerinden ibaret kaldı.

Hasta yatağında bile memleketten başka bir şey konuşmuyordu. 18 Eylül’de Başvekil Celal Bayar dört yıllık ekonomik planla saraya geldiğinde, ona acele........

© Gazete Pencere