UN DOS meus xéneros favoritos de internet son estes vídeos da peña a traballar na obra en sitios como Bangladés, ou por aí, e sacan adiante o choio con enxeño, optimismo, medios tirando a escasos e nulo interese na preservación da vida propia. En plan teño que usar a elevadora; pero como está ocupada polo compañeiro e quero acabar axiña para tomar o bocadillo con el, pois armo unha montaña cas cadeiras de xardín sobre o teito da furgalla, e rubo por elas e como abanean, e aparto dunha patada unha familia de alacráns que estaban tomando o sol.

Imaxino a etapa de Cunqueiro dirixindo o Faro de Vigo un pouco así. Botáballe horas, collía o teléfono, deixaba notas e baixaba ás rotativas. Pero cando lle entraba a agonía pechaba o despacho, cruzaba a rúa e metíase na do Eligio, onde os reporteiros, beberlle uns viños e botarlle uns contos. Non sei que sorprende máis: que alguén confiase un posto desa responsabilidade á persoa máis trapalleira de Galicia ou que o fixese razoablemente ben. O choio déronllo por enchufe, claro; o seu compadre Alberto Casal estaba na xunta directiva. O noso máster trapallas ganou a tranquilidade dunha nómina e a relevancia dun xestor, pero tampouco aguantou ese ritmo moitos anos. Quería máis tempo e menos présas para facer literatura. Cando reuniu o valor, acordou coa nova dirección  unha chea de artigos por mes e os poemas e crónicas que lle apetecesen. Sorriron sen máis contrato que estreitar as mans el e Armesto Faginas, que era quen lle apagaba os lumes e quedaba ao mando. Anos máis tarde escribiría 'Cunqueiro. Unha biografía' que xunto a de Paco del Riego ('Álvaro Cunqueiro e o seu mundo') eran os traballos de referencia para coñecer ao amigo. Pero aí estaba o defecto: os autores eran amigos. E os amigos non serven para estas cousas.

Tivo que vir un señor de Sevilla. Fai un par de símiles taurinos e usa os topónimos galegos en castelán —para nós desviarse dos nomes oficiais dos sitios é como para os valencianos alterar os ingredientes da paella— cousa que aporta certo exotismo e distancia necesaria. O pobre Antonio Rivero Taravillo morreu cando a tinta deste volume inda pingaba nos palés, de fresca que estaba. Quedou un traballo tan monumental como ameno, excesivo na acumulación de datos como que pide doses máis longas e fortes. Hai un gran acerto en non abondar demasiado na teoría. Álvaro Cunqueiro é demasiado importante como para deixalo en mans dos críticos literarios. Nese aspecto hai ben de referencias: dende a temperá 'La fantasía lúdica de Álvaro Cunqueiro' onde o propio estudado fai o prólogo para dicir que gracias polo interese a Martínez Torrón pero que el esas cousas pasa un pouco delas, ata a moi sisuda 'Álvaro Cunqueiro e os disfraces da melancolía' de Anxo Tarrío, que é como ir de tripi a un karaoke.

En Mondoñedo, nas moquetas, tremían con este libro. Alí, claro, queren un santo impoluto e de quilómetro cero, para vestilo na intimidade e alternar as custodias. O señor de Sevilla é moi elegante e non chora polas cousas que preguntou e non lle quixeron contar. Sabía que o tempo está do seu favor e que quitar esa costra de silencios beatíficos faille ben a don Álvaro, e que nos gusta a xente vital e imperfecta. Entendemos a angustia e confusión que dá entender a este home, sempre repetíndose ao falar de si mesmo, sempre cordial pero tan reservado. Coñécese máis a Cunqueiro na conversa que conta Francisco Umbral —e que vai como apéndice na imprescindible, de verdade imprescindible, escolma de artigos 'Al pasar de los años'—  que na exhaustiva recompilación de entrevistas de Ramón Nicolás, onde cae no seu peor vicio: falar co piloto automático, por agradar e quedar ben.

Debeu de ser o que máis odiou e case nunca o dixo. Meteuse novo nunha roda da que non deu saído de todo —seica lle pesaba eso tan galego de facer e devolver favores— e perdeu tanto tempo de escribir ao xeito por andar a facer espectáculos de variedades: conferencia aquí —que eran algo irrepetible hoxe: pagar por escoitar a un estudado divertido, como quen ía ao circo—, invención do Benidorm Fest e La Coruña, paraíso del turismo, exaltación do Albariño cun xeneral que á terceira copa saca a pistola e rememora os días de Leningrado. Dáballe cartos, coñecía xente, viaxaba.

A vida, non por queimada nin por desgastada, quedoulle curta a Álvaro Cunqueiro. E sentimos que estas 500 laboriosas páxinas non chegan, que son como comparar o amor da nosa vida cun roce que tivemos no autobús.

© Galiciaé