Daron Acemoğlu’na 2024 yılında Ekonomi Nobeli’ni getiren, onu dünyanın pek çok saygın bilim insanından ayrıştıran çalışmasının konusu neydi hatırlayalım... Ekonomist olmadığım için yanılıyorsam konunun uzmanları beni düzeltsin ama benim anladığım şu: Acemoğlu ve arkadaşlarının temel sorusu, “Neden bazı ülkeler zenginleşirken diğerleri ısrarla fakir kalıyor?” idi. 

Coğrafi konum, ticarete/üretime yatkın kültür, doğal kaynakların zenginliği, halkların çalışkanlığı mıydı zenginliğin formülü? Yoksa siyasi regülatörün ekonomiyi yönetme biçiminin, o ülke kurumlarını maruz bıraktığı ortamın zenginleşmede olumlu/olumsuz bir rolü var mıydı?

Ülkedeki kaynakların varlığı/çokluğu mu yoksa ekonomik ortamın ‘fair play’ zemininde olması mı ülkelerin fakir mi, zengin mi olacağını belirliyordu... Araştırmaları gösterdi ki “kapsayıcı kurumlar” yani sağlıklı rekabeti teşvik eden, mülkiyet hakkını koruyan, yatırım ve üretimi güvence altına alan bir ortamda orta sınıf büyüyor ve zenginlik oluşuyordu. 

Tersi yani “sömürücü kurumlar”a sahip ülkelerde ise güç az sayıda elitte toplanıyor, sağlıklı rekabet oluşmuyor, kaynaklar belli bir kesimde kalıyor ve tek bir zümre çok zenginleşirken halkın kalanı fakir kalıyordu. İşte bu ayrımı ortaya koymak, Daron Acemoğlu’na 2024 Ekonomi Nobeli’ni getirdi. Bildiğiniz........

© Forbes Türkiye